การเกิดของนาคในพระไตรปิฎก : หน้า 54/132

ซึ่งพระบาลีใช้คำว่า “อุรค” ในพระไตรปิฎกฉบับภาษา ไทย ได้กล่าวถึงการเกิดของนาคไว้ในนาคสังยุต พระ สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ว่าด้วยการ เกิดของนาค ๔ อย่าง คือ อัณฑชะ เกิด ในไข่ ชลาพุชะ เกิดในครรภ์ สังเสทชะ เกิดในเถ้าไคล และอุปปาติกะ เกิดผุดขึ้น และในอุโปสถสูตร ได้แบ่งระดับความ ประณีตของนาคแต่ละกำเนิดไว้อีกว่า นาคที่เป็นชลาพุชะ สังเสทชะ และอุปปา ติกะ ประณีตกว่า นาคที่เป็นอัณฑชะ 66 เป็นอุปปาติกะ ย่อมนำนาคที่เป็นอัณฑชะ ชลาพุชะ สังเสทชะ และอุปปาติกะไปได้ นาคที่เป็นสังเสทชะและอุปปาติกะ ประณีตกว่า นาคที่เป็นอัณฑชะและ ชลาพุชะ นาคที่เป็นอุปปาติกะ ประณีตกว่า นอกจากแบ่งชั้นของ นาคที่เป็นอัณฑชะ ชลาพุชะและ ครุฑด้วยกันเองแล้ว สังเสทชะ ยังมีการเทียบรุ่นกับ นาคด้วย ไม่ใช่ว่า เมื่อกล่าวถึงนาคแล้ว สัตว์อีก จำพวกหนึ่งที่ควรกล่าวไว้ในที่นี้เลยก็คือ นาคที่ครุฑเฉี่ยวเอาไปไม่ได้ มี ๒ จำพวก คือ นาคที่ชาติสูงกว่า พวกหนึ่ง ดังได้ กล่าวไว้แล้วข้างต้น นาคกัมพลอัสสดร พวกหนึ่ง เพราะว่าเป็นนาคเสนาบดี ครุฑทุกตัว เห็นแล้วไม่สามารถเฉี่ยวเอาไปได้ นาคธตรฐ พวกหนึ่ง เพราะเป็น นาคราชามีอานุภาพมาก นาคที่อยู่ในมหาสมุทรสัตตสีทันดร พวกหนึ่ง เพราะนาคในมหาสมุทรนั้นใครๆ ไม่สามารถทำให้หวั่นไหวได้ นาคที่อยู่บนแผ่นดิน พวกหนึ่ง นาค ที่อยู่ที่ภูเขา พวกหนึ่ง นาคที่อยู่ในวิมาน พวกหนึ่ง เพราะสามารถหาที่หลบซ่อนได้ เรื่องราวของนาคกับครุฑในพระ ครุฑ ซึ่งเป็นศัตรูของนาคทั้งหลายเพราะ เป็นครุฑแล้วจะจับ ไตรปิฎกมีอยู่หลายเรื่อง เช่น ในอุรคชาดก นาคคืออาหารอันโอชารสของครุฑ ครุฑ ก็มีกำเนิด ๔ เช่นเดียวกับนาคแบ่งความ ประณีตไว้เช่นเดียวกัน มีกล่าวไว้ในหรติ สูตร พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค นอกจากแบ่งชั้นของครุฑ ด้วยกันเองแล้วยังมีการเทียบรุ่นกับนาค ด้วย ไม่ใช่ว่าเป็นครุฑแล้วจะจับนาคมา กินได้ทุกตัว ครุฑที่จะจับนาคมาเป็น อาหารได้ต้องมีศักดิ์ศรีที่เหนือกว่า ใน พระไตรปิฎกกล่าวไว้ดังนี้ว่า ครุฑที่เป็น อัณฑชะ ย่อมนำนาคที่เป็นอัณฑชะไปได้ นาคมากินได้ทุกตัว ครุฑที่จะจับนาคมา ว่าด้วยงูผู้มีคุณธรรมสูง ปัณฑรกชาดก ว่าด้วยไม่ควรบอกความลับแก่คนอื่น ซึ่ง นาคจะเป็นฝ่ายเสียเปรียบโดนรังแก เรื่อง เป็นอาหารได้ต้องมี ที่นาคไปรังแกครุฑยังไม่เคยพบเจอ ศักดิ์ศรีที่เหนือกว่า นำนาคที่เป็นชลาพุชะ สังเสทชะ อุปปาติ กะไปไม่ได้ ครุฑที่เป็นชลาพุชะ ย่อมนำ นาคที่เป็นอัณฑชะและชลาพุชะไปได้ นำ นาคที่เป็นสังเสทชะ อุปปาติกะไปไม่ได้ ครุฑที่เป็น สังเสทชะ ย่อมนำนาคที่เป็นอัณฑชะ ชลาพุชะและสัง เสทชะไปได้ นำนาคที่เป็นอุปปาติกะไปไม่ได้ ครุฑที่ ๕๒ | อัลบา มิตร มิถุนาut bideto " พญานาค ๑,๐๒๔ ชนิด พญานาค ในคัมภีร์ปรมัตถโชติกะ มหาอภิธัมมัตถสังคหะ ฎีกา ปริเฉทที่ ๕ ได้แบ่งไว้โดยละเอียดถึง ๑,๐๒๔ ประเภท ด้วยกัน คือ แบ่งตามประเภทของการเกิดได้ ๔ ประเภท ดังได้กล่าวมาแล้ว แต่ละ ประเภทยังแบ่งการเกิดออกได้อีกประเภท ละ ๒ คือ ๑. ชลชพญานาค พญานาคที่เกิดอยู่ในน้ำ ๒. ถลชพญานาค พญานาคที่เกิดบนบก รวมเป็นพญานาค ๘ ชนิด ในบรรดาพญานาค