การตอบโต้เรื่องศาสนา : หน้า 58/108

คิดทางศีลธรรมของชาวยิว ปัญญาชนสยาม (skilful gentle- men and wisemen) เหล่านี้ไม่เคยมีความสงสัยแม้แต่ น้อยว่าศาสนาคริสต์จะเป็นศาสนาที่ดีที่สุดเพราะพวกเขาได้ ลงความเห็นไปเรียบร้อยแล้วว่า พระไครสต์นั้นเป็นเพียงแค่ “นักโกหก” (one of liar) ต่อชนชาติที่โง่เขลาที่พระองค์ได้ ถือกำเนิดขึ้นมา คำสอนของพระองค์จึงมิได้รับการเชื่อถือใดๆ จาก “คนฉลาด” ของสยาม อย่างไรก็ตาม ในการตอบโต้เรื่องศาสนานี้ ทรง กระทำด้วยความอ่อนน้อมต่อเพื่อนชาวอเมริกันเป็นอย่างยิ่ง ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงขอโทษในตอนท้ายของจดหมาย แลศิลปศาสตร์เพื่อให้คุ้นเคย แลชักนำความรู้นั้นๆ มาสู่ ประเทศของเราตามแต่จะสามารถนำมาได้ แต่ไม่มีใครเลยสัก คนเดียวในพวกที่มีความรู้เช่นที่กล่าวนั้นจะระแวงว่าคริสต์ ศาสนาอาจเป็นลัทธิศาสนาดีที่สุด หรือว่าเยซูอาจเป็นบุตร จริงๆ ของพระเจ้าหรือเป็นผู้ช่วยมนุษยชาติได้ พวกนั้นเป็น แต่ลงความเห็นว่า เยซูเผอิญไปมีกำเนิดในชาติโง่เขลา “ท่านอย่าเสียใจหรือโกรธข้าพเจ้าในเรื่องที่ได้ กล่าวมาแล้วถึงข้อความในเรื่องศาสนา ข้าพเจ้ากล่าวฉะนั้น เพราะข้าพเจ้าไม่เต็มใจให้ท่านลำบากในการพยายาม ชักชวนซึ่งคงจะไม่เป็นผลสำเร็จได้เลย ถ้าถ้อยคำที่ข้าพเจ้า เขียนนั้นทำให้ท่านอุ่นใจ ท่านจงให้อภัยแก่ข้าพเจ้าในฐานที่ เป็นเพียงชาวประเทศซึ่งต่ำต้อย แลจงยินดีในความเมตตา แลความนับถือของข้าพเจ้าที่มีต่อท่านผู้แสดงมิตรจิตมายัง ข้าพเจ้าก่อน โดยประการที่ส่งหมึกสำหรับตีพิมพ์มาให้ จิตวิญญาณที่ไม่ยอมสยบให้แก่ตะวันตกของ เบาปัญญาจึงเป็นเครื่องล่อลวงกันในชาตินั้น การทำนายใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนี้ได้ช่วยให้สยาม เรื่องเยซูตามคำกล่าวของผู้ทายทั้งสิ้นนั้น ผู้มีความรู้เหล่านี้ สามารถรักษาพระพุทธศาสนาให้ผ่านพ้นวิกฤติสืบต่อมาถึง ไม่มีใครเชื่อเลย โปรดอย่าต้องลำบากเพื่อชักจูงเราให้เชื่อในลัทธินั้น เราได้ฟังคำบรรยายเป็นอันมากจากพวกมิชชันนารี ซึ่งอยู่ ที่นี่ทั้งพวกเก่าแลพวกใหม่ กล่าวชี้แจงโดยทำนองต่างๆ กัน คัมภีร์ไบเบิลแลอรรถกถาต่างๆ นั้นก็ได้เคยอ่านมามากแล้ว” ในจดหมายฉบับเดียวกัน ทรงแยกสยามและพุทธ ศาสนาออกจากความป่าเถื่อนของชนชาติอื่นและศาสนาอื่น สยามได้มีความรู้ในทางศีลธรรมและอารยธรรม (morality and civility) ทั้งยังมีระบบความคิดที่ถูกต้องน่าอัศจรรย์ มี เหตุผลที่น่าเชื่อถือและนิยมยกย่องมากยิ่งกว่าระบบความ อ้างอิง ลูกหลานได้ตราบเท่าทุกวันนี้ หนังสือจดหมายเหตุฯ The Bangkok Recorder 1:9, july 1, 1865, P.59 รายละเอียดของการตอบโต้ให้ดู ทวีศักดิ์ เผือกสม “การทำตะวันตกให้เป็นตะวันออกของสยาม” พระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะประทับเป็นพระภิกษุอยู่วัดบวรนิเวศถึงมิสเตอร์และมิสซิส เอดดี้ ซึ่งพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๗ ทรงรับซื้อต้นฉบับขณะเสด็จประพาสสหรัฐอเมริกาและแคนาดาเมื่อปี ๒๔๗๔ หม่อมเจ้าพรพิมลพรรณรัชนี ทรงแปลเป็นภาษาไทย ๕๖ | กัลยาณมิตร นวาคม พ.ศ. ๒๕๔๓