การสนทนาเกี่ยวกับนิพพาน : หน้า 97/108

Sam : In my view, this Buddha's saying refers to Nibbana of an Arahant who is still living. The bliss of Nibbana is highest because it is completely unaffected by defilements such as greed, hatred, or delusion. An Arahant himself is in the state of calmness, that is, Absent of craving, attachment and suffering. John, do you remember the Buddha's saying, “The five aggregates of attachment are Dukkha?" John : Yes, we talked about this in the topic of the First Noble Truth. Sam : An Arahant is free from the five aggregates of attachment, that's why he is in the state of the highest bliss. John : Despite using the same word 'bliss, the state of happiness of an Arahant is likely to differ from that of general people. Sam : Sure, the bliss of general people arises from sensual pleasures but the bliss of an Arahant is his state of detachment from sensual pleasures, being far away from Dukkha. Although I never experience it, I'm sure it is superb. John : Another proverb is “Nibbana is the highest void." Do you have any idea about this proverb? Sam Sure, the key word in this saying is 'void'. It might be assumed that this word can have two meaning : 1) void of all defilements and craving, that is, Nibbana is the extinction of all defilements and craving. 2) void of words in human languages to describe the state of Nibbana even though the Buddha affirmed that there is what we call Nibbana. He said, “That Ayatana... refers to Nibbana, (that) is not earth, water, fire or wind : ....not this world nor any other world; not the sun nor the moon; without any coming or going, or existing; without dying nor taking birth; it depends on nothing; ......yet, there is that Ayatana -- it is the end of suffering. John : It seems that Nibbana is formless. To tell you the truth, I can't imagine what Nibbana is like. Sam : Actually, Nibbana is beyond logic and reasoning. It is to be realized only by the wise who attains high spiritual development to a certain extent. John : The question is, how we can attain that state? Sam : The Buddha already gave the rules of practice known as the Path. We'd better talk about it next time. John : That's a good idea. Thank you very much, Sam. แชม : ตามความคิดของผม คำว่านิพพานในพุทธภาษิตนี้ น่าจะ หมายถึงพระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ที่กล่าวว่านิพพานเป็นสุข อย่างยิ่งหรือเป็นบรมสุข ก็เพราะว่ากิเลสต่างๆ คือ โลภ โกรธ หลง ไม่มีอิทธิพลต่อจิตใจท่านแล้ว ท่านดำรงตน อยู่ในความสงบ นั่นคือ ปราศจากตัณหา อุปาทานและทุกข์ จอห์น คุณยังจำได้ไหม ที่พระพุทธองค์ตรัสว่า “อุปาทาน ขันธ์ ๕ เป็นทุกข์?" จอห์น : จำได้ครับ เราพูดเรื่องนี้กันในอริยสัจข้อแรก แซม : พระอรหันต์ท่านไม่ยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕ แล้ว จึงอยู่ใน สภาวะบรมสุข จอห์น : ทั้ง ๆ ที่ใช้คำว่า “สุข” คำเดียวกัน แต่สภาวะแห่งความสุข ของพระอรหันต์แตกต่างจากคนธรรมดาทั่วไป แซม จอห์น : แชม • แน่นอนครับ ความสุขของคนธรรมดาเกิดจากกาม แต่ ความสุขของพระอรหันต์เป็นสภาวะที่ปล่อยวาง หรือ ปลอดจากกาม เป็นสภาพที่ห่างไกลจากทุกข์ ถึงแม้ผม จะไม่เคยมีประสบการณ์ ผมก็แน่ใจว่าเป็นสิ่งวิเศษ ยังมีพุทธภาษิตอีกบทหนึ่งครับคือ “นิพพานสูญอย่างยิ่ง” คุณมีความเห็นไหมครับ? : แน่นอนครับ คำที่เป็นกุญแจในพุทธภาษิตนี้คือ “สูญ” ซึ่งอาจจะมีความหมายเป็น ๒ นัย คือ ๑) นิพพานคือสภาวะที่กิเลสสูญหมด ๒) ไม่มีถ้อยคำใน ภาษาของมนุษย์เราสำหรับใช้บรรยายสภาวะของนิพพาน แม้ว่าพระพุทธองค์จะทรงยืนยันว่ามีสิ่งที่เรียกว่า นิพพาน ดังที่ตรัสว่า “อายตนะนั้น ซึ่งหมายถึงนิพพาน ไม่ใช่โลก น้ำ ไฟ หรือลม ...ไม่ใช่โลกนี้หรือโลกอื่น ไม่ใช่ดวงอาทิตย์ ไม่ใช่ดวงจันทร์ ไม่มีการมาหรือการไป ไม่มีการอยู่ การ ตายหรือการเกิด (นิพพาน) หาที่ตั้งอาศัยมิได้กระนั้น ก็ตาม อายตนะนั้นมีอยู่ - เป็นสภาวะที่สุดแห่งทุกข์” จอห์น : ฟังดูเหมือนว่านิพพานไม่มีรูป ผมบอกจริงๆ ว่าจินตนาการ ไม่ออกเลยว่า นิพพานมีรูปร่างเหมือนอะไร แชม : อันที่จริงนิพพาน เป็นเรื่องนอกเหนือจากการคิดหาเหตุผล เชิงตรรก เป็นสิ่งที่บัณฑิตผู้บรรลุธรรมขั้นสูงเท่านั้นที่จะ เข้าใจ จอห์น : ปัญหาคือว่าจะบรรลุสภาวะนั้นได้อย่างไร? แซม : พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงประทานหลักในการปฏิบัติซึ่ง เรียกว่า “มรรค” ไว้ให้แล้ว เราค่อยคุยกันคราวหน้าแล้วกัน จอห์น : ดีครับ ขอบคุณมากครับ แซม กัลยาณมิตร ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ | ๔๕