การบวชและการทำที่สุดแห่งทุกข์ : หน้า 19/134

มาก มีเกียรติยศเป็นเจ้าลัทธิ อันชนหมู่มาก เข้าใจกันว่าเป็นคนดี เช่น ปูรณะ กัสสป, มักขลิ โคสาล, อชิตะ เกสกัมพล, ปกุธะ กัจจายนะ, สัญชัย เวลัฏฐบุตร, และ นิครนถนาฏบุตร สมณพราหมณ์ทั้งหมดนั้น รู้แจ้งเห็นจริงตาม ปฏิญญาของตนหรือว่าไม่รู้แจ้งเห็นจริงเลย หรือบางพวกรู้ บางพวกไม่รู้ ต้องการแก่นไม้ก็ตัดเอาแต่แก่นไป ด้วยรู้จัก แก่นไม้ ทั้งจะได้รับประโยชน์จากแก่นไม้นั้น ด้วย” “ดูก่อนพราหมณ์ ! ข้ออุปไมยก็ฉัน เดียวกันนั้นแหละ คือ กุลบุตรบางคนในศาสนานี้ มีศรัทธาออกบวชไม่ครองเรือน ด้วยคิดว่า เราเป็นผู้อันความเกิด ความแก่ ความตาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่าเลย ความโศก ความคร่ำครวญ ความไม่สบายกาย พราหมณ์ ! ข้อที่สมณพราหมณ์ทั้งหมดนั้น รู้ ไม่สบายใจ และความคับแค้นใจ เข้าถึงตัวแล้ว แจ้งเห็นจริงตามปฏิญญาของตน หรือไม่รู้แจ้ง อ้นความทุกข์เข้าถึงตัวแล้ว มีความทุกข์เป็น เห็นจริงเลยเป็นต้นนั้น จงยกไว้ เราจักแสดง ที่ไปในเบื้องหน้า ไฉนหนอการทำที่สุดแห่งทุกข์ ธรรมแก่ท่าน ท่านจงตั้งใจฟังให้ดีเถิด” ทั้งหมดนี้จะปรากฏ ผู้นั้นออกบวชแล้ว ลาภ เมื่อพราหมณ์ทูลรับคำแล้ว พระผู้มี สักการะ และชื่อเสียงเกิดขึ้นก็อิ่มใจ เต็มความ พระภาคจึงตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ! มีข้อ ปรารถนาด้วย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงนั้น อุปมาว่า บุรุษผู้ต้องการแก่นไม้ แสวงหาแก่นไม้ ยกตนเอง ข่มผู้อื่นเพราะลาภ สักการะ และ เที่ยวเสาะหาแก่นไม้อยู่ เมื่อมีต้นไม้ใหญ่มี พระสัมมาสัมพุทธ ชื่อเสียงนั้นว่าเราเป็นผู้มีลาภ สักการะ ชื่อเสียง แก่นยืนต้นอยู่ ละเลยแก่น, กระพี้, เปลือก, เจ้าคือใคร พระองค์ ส่วนภิกษุอื่นๆ เหล่านี้ไม่มีใครรู้จัก เป็นผู้มี และสะเก็ดไม้เสีย ตัดเอากิ่งและใบไม้ไปด้วย ศักดาน้อย คุณธรรมอื่นๆ ที่ยิ่งกว่าประณีตกว่า สำคัญว่าเป็นแก่น คนที่รู้เรื่องดีเห็นเข้า ก็จะ ลาภ สักการะ และชื่อเสียง ก็ไม่ปลูกความพอใจ พึงกล่าวว่า บุรุษผู้เจริญนี้ ไม่รู้จักแก่น ไม่รู้ แก่นสารสำคัญของ ไม่พยายามเพื่อทำให้แจ้งซึ่งคุณธรรมนั้นๆ จักกระพี้ เปลือก สะเก็ด กิ่งและใบไม้ เมื่อ พระพุทธศาสนาให้ เป็นผู้มีความประพฤติย่อหย่อน หละหลวม ต้องการแก่นไม้ จึงละเลยแก่นเป็นต้น ตัด แก่พระสงฆ์ พระองค์ “ดูก่อนพราหมณ์ ! เรากล่าวบุคคลนี้ เอาแต่กิ่งและใบไม้ไปด้วยสำคัญว่าเป็นแก่น ว่าเปรียบเหมือน ผู้ต้องการแก่นไม้ แต่ละเลย ทั้งจะไม่ได้รับประโยชน์จากกิ่งและใบไม้นั้นด้วย” แก่น กระพี้ เปลือก และสะเก็ดเสีย ตัดเอากิ่ง ทรงสอนอะไรเป็น ทรงกําหนดให้พระ “มีอุปมาอื่นอีก บุรุษต้องการแก่นไม้ สงฆ์ทำหน้าที่อะไร และใบไป ด้วยสำคัญว่าเป็นแก่น ฉะนั้น แต่ถากสะเก็ดไม้ไป ด้วยสำคัญว่าเป็นแก่น และประชาชนจะได้ หรือถากเปลือกไปด้วยสำคัญว่าเป็นแก่น หรือ ถากกระพี้ไม้ไปด้วยสำคัญว่าเป็นแก่น ก็จะพึง ประโยชน์อะไรบ้าง ถูกหาว่า ไม่รู้จักแก่นไม้เป็นต้น และไม่ได้รับ จากพระสงฆ์ ประโยชน์จากสิ่งที่ถากไปนั้นเช่นเดียวกัน” “อีกอุปมาหนึ่ง บุรุษต้องการแก่นไม้ ก็ตัดเอาแต่แก่นไปด้วยรู้จักแก่นไม้ คนที่รู้ เรื่องดีเห็นเข้า ก็จะพึงกล่าวว่า บุรุษผู้เจริญนี้ รู้จักแก่น กระพี้ เปลือก สะเก็ด กิ่งและใบไม้ “อนึ่ง บุคคลบางคนออกบวช มีลาภ สักการะ ชื่อเสียงเกิดขึ้น แต่ก็ไม่อิ่มใจไม่เต็ม ปรารถนาด้วยสักการะชื่อเสียงนั้น ไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่น เพราะสิ่งนั้น ทั้งยังปลูกความพอใจ พยายามเพื่อทำให้แจ้ง ซึ่งคุณธรรมที่ยิ่งกว่า ประณีตกว่า ลาภสักการะ ชื่อเสียงนั้น ไม่มี ความประพฤติย่อหย่อนหละหลวม ผู้นั้น ได้ความสมบูรณ์ด้วยศีล ก็อิ่มใจเต็มปรารถนา ด้วยสีลสัมปทา (ความสมบูรณ์ด้วยศีล) นั้น ยก พราหมณ์ ปิงคลโกจฉะ ทูลถามถึงแก่นสารในคำสอนของครูทั้ง 5 ซึ่งเป็นเจ้าลัทธิที่มีชื่อเสียงในสมัยนั้น แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ทรงวิพากษ์วิจารณ์ ทรงแสดงธรรมให้ฟังตามที่เห็นว่าเป็นประโยชน์กว่าการวิพากษ์วิจารณ์คนอื่น กัลยาณมิตร สิงหาคม ๒๕๔๒ | ๑๗