การสนทนาธรรม : หน้า 73/120

มีความหมายกว้าง ๆ อยู่ ๒ ประการ คือ ๑. ธรรมหมายถึงความจริงตาม ธรรมชาติ เช่น คนเราต้องเกิด ต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย นี่เป็นธรรมะ คือความเป็นจริงตาม ธรรมชาติ ๒. ธรรมหมายถึงความดีความ ถูกต้อง เช่น การให้ทานเป็นความดี การ รักษาศีล มีเมตตา กรุณา เป็นความดี ความ กตัญญูกตเวทีต่อพ่อแม่เป็นความดี ใครปฏิบัติ ตามสิ่งเหล่านี้ เรียกว่าปฏิบัติธรรม การสนทนาธรรมที่ถูกต้อง จึงหมายถึง การสนทนาให้รู้ว่า สิ่งใดเป็น อกุศลธรรม ความชั่ว จะได้ละเว้นเสีย สิ่งใดเป็น กุศล ธรรมความดี จะได้ตั้งใจทำให้มาก และ สิ่งใดเป็น อัพยากตธรรม คือ ความจริง ตามธรรมชาติ ไม่ดีไม่ชั่ว ก็รู้เท่าทันทุก ประการ จะได้ไม่หลงเข้าใจผิดให้เกิดทุกข์ ความยากในการสนทนา ธรรม การสนทนาธรรม หรือที่เรียกกันง่าย ๆ ว่า “คุยธรรมะ” นั้น ดูเผิน ๆ ก็ไม่น่ายาก ก็เหมือนคนมาคุยกันตามธรรมดานั้นแหละ เราก็คุยกันออกบ่อยไป เพียงแต่เรื่องที่คุยเป็น เรื่องธรรมะเท่านั้น แต่ตามความเป็นจริงแล้ว ผู้ที่ดูเบาในการสนทนาธรรม พูดคุยธรรมะกัน ได้ไม่นานก็มักมีเรื่องวงแตกกันอยู่บ่อย ๆ พ่อลูกนั่งดื่มเหล้าคุยธรรมะกัน พ่อบอกกินยา ถ่ายพยาธิไม่บาป เพราะไม่เจตนาฆ่า ลูกบอก บาปเพราะรู้ว่ามันจะต้องตายก็ยังไปกินยาถ่าย เถียงกันไปเถียงมาไม่กี่คำ พ่อคว้าปืนลูกซอง ไล่ยิงเสียรอบบ้าน อย่างนี้ก็มี นี่ก็เพราะดูเบา ในการสนทนาธรรม ความยากในการสนทนา ธรรมนั้นเป็นเพราะ ๑. คู่สนทนาต้องพูดธรรมะเป็น คือ เมื่อเข้าใจอย่างไรแล้ว ก็สามารถถ่ายทอด เป็นคำพูดให้เขาเข้าใจตามนั้นได้ด้วย โดยยึด หลักการพูดในมงคลที่ ๑๐ มีวาจาสุภาษิต มีนาคม ๒๕๐๑ เป็นบรรทัดฐาน จะได้ไม่เกิดการแตกร้าว เข้าใจผิดแก่ผู้ฟัง คือ ๑.๑ เรื่องที่พูดต้องเป็นเรื่องจริง ๒.๑ ยากที่จะควบคุมใจให้อยาก ฟังธรรม เพราะการฟังธรรมนั้นไม่สนุกเหมือน การไปฟังละคร ฟังเพลง ถ้าไม่รู้จักควบคุม ๑.๒ เรื่องที่พูดนั้นเป็นเรื่องมีประโยชน์ ตนเอง ฟังไปได้สักนิด หนังตาก็เริ่มหนัก พาล จะหลับเอา หรือไม่อย่างนั้นก็นั่งใจลอย คิด ไปถึงเรื่องอื่น มีผู้เปรียบว่า การควบคุมใจให้ อยากฟังธรรมะนั้น ยังยากกว่าคุมลิงให้นั่ง นิ่ง ๆ เสียอีก ๑.๓ ต้องพูดด้วยถ้อยคำที่ไพเราะ ๑.๔ ต้องพูดถูกกาลเทศะ ๑.๕ ต้องพูดด้วยจิตเมตตา การพูดธรรมะนั้นจะต้องยึดเอา ความ ถูกต้อง เป็นหลัก ไม่ใช่พูดเอาความถูกใจ คนส่วนมากในโลกนี้ชอบให้เขาชม แต่ว่า สนทนาธรรมกันแล้วมัวไปนั่งชมอยู่อย่างเดียว “คุณก็เก่ง ฉันก็เก่ง” เดี๋ยวก็ได้บ้ากันทั้งคู่ แต่ก็ ไม่ใช่มานั่งติอย่างเดียว “คุณนิสัยอันโน้นก็ไม่ดี เรื่องธรรมะที่ได้ฟังขัดกับความเคยชินประจำตัว อันนี้ก็ไม่ดี” คนเรายังไม่หมดกิเลสเดี๋ยวก็ ทนกันไม่ได้ ยิ่งถ้าแถมมีการยกตนข่มท่าน เข้าไปอีก หรือไม่ก็ยกสำนักมาอวดกัน “ถึงฉัน ไม่เก่ง อาจารย์ฉันก็เก่งนะ” อะไรทำนองนี้ เดี๋ยวก็ผูกใจเจ็บกัน สนทนาธรรมไปได้ ๒-๓ คำ จะกลายเป็นสนทนากรรมไป จะต้องมี ความพอเหมาะพอดี รู้จักใช้วาจาสุภาษิต ๒. คู่สนทนาต้องฟังธรรมเป็น การ ฟังธรรมนี่ดูเผิน ๆ เหมือนจะง่าย ถึงเวลาก็แค่ ไปนั่งฟังไม่เห็นจะมีอะไร แต่ในความเป็นจริง แล้ว การฟังธรรมะที่ถูกต้อง คือฟังด้วย ความพิจารณา แต่การรู้จักควบคุมใจให้ พิจารณาตามธรรม หยิบยกเอาประโยชน์จาก การฟังนั้นยาก ยากกว่าการพูดธรรมะให้ ๒.๒ ยากที่จะยอมรับธรรมะที่ได้ยิน นั้นเข้าไปสู่ใจ ทั้งนี้ก็เพราะกิเลสต่าง ๆ ในตัว เรา เช่น ความหัวดื้อ ความถือตัว ความ เห็นผิด ฯลฯ มันคอยต่อต้านธรรมะไว้ พอ เช่น ฟังว่าต้องมีวินัยให้ข้ามถนนตรงทางม้าลาย ฟังแล้วก็เริ่มขัดใจ เพราะมันขัดกันกับความ เคยชินของตัวเอง ขัดกับกิเลสในตัวเลยไม่ค่อย จะยอมรับ มันนึกด้านในใจ ผู้ที่จะฟังธรรมเป็นนั้น จะต้องหมั่น ฟังธรรมบ่อย ๆ จนเคยชิน ฝึกเป็นคนมี ความเคารพ มองคนอื่นในแง่ดี มีความ อ่อนน้อมถ่อมตน ไม่ถือตัว มีความสันโดษ ไม่ฟุ้งเฟ้อเห่อเหิม รู้จักพอ รู้จักประมาณ และมีความกตัญญู รู้อุปการคุณที่ท่าน ทำแล้วแก่ตน จะทำให้มีอัธยาศัยใฝ่ธรรม ฟังธรรมเป็น สามารถรองรับธรรมะที่ ได้ยินได้ฟังนั้นได้ ๓. คู่สนทนาต้องสนทนาธรรมเป็น คนอื่นฟังหลายเท่า ที่ว่ายากนั้นก็เป็นเพราะ คือ ต้องทั้งฟังด้วย และพูดด้วยในเวลาเดียวกัน