การชำระพระไตรปิฎก : หน้า 30/128

สมัย ที่ ๒ ช า ร ะ และ จ า ร ก ล ง ใ น ใ บ ล า น ส มั ย ที่ ๓ ช า ร ะ และ พิ ม พ์เป็นเล่ม สมัยที่ ๔ ชำระและ พิมพ์เป็นเล่มเพิ่มเติม ขึ้นเป็น ๔ ๕ เล่ ม ๒๘ ก ล ย า ณ มิ ต ร กระทำที่กรุงเทพฯ สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ ๑ พ.ศ. ๒๓๓๑... ในปี พ.ศ. ๒๓๓๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงสละพระราชทรัพย์จ้างช่างจาร จารึกพระไตรปิฎกลงในใบลาน และให้ชำระและแปลฉบับอักษรลาวอักษรรามัญ เป็นอักษร ขอม สร้างใส่ตู้ไว้ในหอมนเทียรธรรม และสร้างพระไตรปิฎกถวายพระสงฆ์ไว้ทุกอารามหลวง มีผู้กราบทูลว่า ฉบับพระไตรปิฎกและอรรถกถาฎีกาที่มีอยู่ ผิดเพี้ยนวิปลาสเป็นอันมาก ผู้ที่รู้พระ ไตรปิฎกก็มีน้อยท่าน ควรจะได้หาทางชำระให้ถูกต้อง จึงทรงอาราธนาพระสังฆราช พระราชา คณะฐานานุกรมเปรียญ ๑๐๐ รูปมาฉัน....แล้วจึงอาราธนาให้พระสงฆ์ดำเนินการสังคายนาชำระ พระไตรปิฎก ซึ่งเลือกได้พระสงฆ์ ๒๑๘ รูป ราชบัณฑิตอุบาสก ๓๒ คน กระทำ ณ วัด พระศรีสรรเพชญ์ (คือวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษดิ์ในปัจจุบัน) สิ้นเวลา ๕ เดือน จึงเสร็จ แล้วได้ จ้างช่างจารจารึกลงในใบลาน ให้ปิดทองแท่งทับทั้งใบปกหน้าหลังและกรอบทั้งสิ้น เรียกว่าฉบับ - ทอง ห่อด้วยผ้ายกเชือกรัดถักด้วยไหมแพรเบญจพรรณ มีฉลากงาแกะเขียนอักษรด้วยหมึก และฉลากทอเป็นตัวอักษรบอกชื่อพระคัมภีร์ทุกคัมภีร์ แต่การสังคายนาครั้งนี้ ผู้ทรงความรู้รุ่นหลัง มักจะพูดล้อว่าเป็นการสังคายนา “แต้มหัวตะ” เช่น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงไว้ในพระราชวิจารณ์เทียบลัทธิ พระพุทธศาสนาฝ่ายหินยาน (เถรวาท) กับมหายาน หน้า ๑๓ โดยเล็งไปถึงว่าไม่ได้ทำอะไร มาก นอกจากแก้ไขตัวหนังสือที่ผิด คำว่า “แต้มหัวตะ” หมายความว่า อักษร ค กับอักษร ต เมื่อเขียนด้วยอักษรขอม มีลักษณะใกล้เคียงกัน ถ้าจะให้ชัดเจนเวลาเขียนตัว ๆ จะต้องมีขมวด หัว การสอบทานเห็นตัวไหนไม่ชัดก็เติมขมวดหัวเสียให้ชัด กระทำที่กรุงเทพฯ สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ พ.ศ. ๒๔๓๑-๒๔๓๖ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั้น ในขณะที่เสด็จประพาสยุโรป ได้ไปพบกับศาสตรา จารย์ริส เดวิดส์ และทรงอุปถัมภ์ในการจัดทำคัมภีร์พุทธศาสนาบาลีเป็นอักษรโรมันขึ้น และเมื่อ เสด็จนิวัติกลับสู่ประเทศไทย ทรงให้คัดลอกตัวขอมในคัมภีร์ใบลานเป็นตัวไทยแล้วชำระแก้ไข และมีการจัดพิมพ์พระไตรปิฎกขึ้นเป็นเล่มหนังสือรวม ๓๙ เล่ม มีการประกาศสังคายนา กระทำที่กรุงเทพฯ สมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ พ.ศ. ๒๔๖๘ ๒๔๗๓ นักวิชาการตะวันตกวิพากษ์วิจารณ์ว่า พระไตรปิฎกของไทยนั้นไม่ค่อยจะรักษาเอกลักษณ์ ของตนไว้เลย ลอกของคนอื่นมาเยอะแยะ ในปัจจุบันนี้ระบบที่ใช้ในพระไตรปิฎกไทยอาจจะเรียก ได้ว่า นำมาจากพระไตรปิฎกฉบับของสมาคมบาลีปกรณ์ของอังกฤษเกือบทั้งหมดทีเดียว จะมีคำ และการลำดับข้อต่างกันบ้างก็เป็นเพียงเล็กน้อย ที่น่าสังเกตก็คือว่า จำนวนเล่มที่ขาดไปนั้นเราก็มาพิมพ์เพิ่มในระยะหลังเป็น ๔๕ เล่ม จาก Kalyanamitra.org