การสวรรคตของรัชกาลที่ 4 : หน้า 92/126

(ภาพ ๑๒) ภาพนี้นึกถึงเจ้าพระยาภาณุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) ว่าการต่างประเทศ แต่ก็ไม่ยืนยัน จริงเรื่องรูปถ่ายเปรียบเทียบเพื่อขยายความเข้าใจแก่ท่านผู้ อ่านนี้ ผู้เขียนอยากจะหามาลงประกอบเสียให้หมดเลยที เดียว จนใจแต่หน้ากระดาษของวารสารกัลยาณมิตรจำกัด ทั้งเวลาของผู้เขียนก็จำกัด ไว้โอกาสหน้าเกิดมีใครสนใจ รวมพิมพ์ให้สมบูรณ์ ค่อยมาดูให้ละเอียดยิบกัน ในภาพครึ่งล่าง เราจะเห็นขุนนางแต่งชุดขาวโกน ปัตยกรรมฯ หน้า ๑๕๓ หรือจะดูจากประชุมพงศาวดาร หัวหมดทุกคน อยู่ในท่าทางต่างๆ ทางวัดพูดว่า ร.๔ สวรรคต ภาคที่ ๒๕ ฉบับมีรูปก็ได้ เพราะเป็นรูปชุดเดียวกัน ความ ณ พระที่นั่งภาณุมาศจำรูญ ขุนนางประชุมกัน ณ พระ ที่นั่งอนันตสมาคม ผู้เขียนลองเปิดหนังสือสถาปัตยกรรม พระบรมมหาราชวัง ฉบับสำนักราชเลขาธิการ จัดพิมพ์ดู ว่า พระที่นั่งทั้งสองหน้าตาอย่างไร มีเขียนบนผนังหรือไม่ (เรื่องหน้าตาพระที่นั่งตลอดทั้งชื่อนี่ ผู้เขียนจำไม่เก่ง...รู้จัก เพียงไม่กี่องค์ อนึ่งหนังสือบ้านเรายังไม่ค่อยมีดัชนีค้นชื่อ ค้นหน้า จะหาอะไรทีก็ต้องเปิดหนังสือพลิกไปพลิกมาทีละ นานๆ นับว่าเสียเวลาตรวจสอบมาก) สรุปว่าจิตรกรวาดไว้เด่นชัด พระที่นั่งทั้งสองอยู่ใน หมู่ “พระอภิเนาว์นิเวศน์” ซึ่ง ร.๔ เป็นผู้สร้างและประทับ จนเสด็จสวรรคต (อภิ-ยิ่ง เนาว์-ใหม่ นิเวศน์-วัง บ้าน ที่อยู่) พระที่นั่งอนันตสมาคม สร้างแบบตะวันตก แต่มุง กระเบื้องแบบจีน หลังคาสีสันสูงขึ้นมา และเจาะช่องเป็น วงรี โปรดสังเกตว่าจิตรกรก็วาดรายละเอียดในส่วนนี้ เป็น อันว่าไม่ใช่พระที่นั่งอื่น ณ พระที่นั่งจะเห็นขุนนางจำนวน มาก พระที่นั่งภาณุมาศจำรูญที่ ร.๔ สวรรคตอยู่ถัดไป ด้านหลัง มีลักษณะเป็นตึกรูปสี่เหลี่ยม หลังคาตัด (ทำเป็น ดาดฟ้า) ถ้าจะดูรูปถ่ายเปรียบเทียบขอให้ดูในหนังสือสถา ๙๐ มีนาคม ๒๕๓๙ กัลยาณมิตร ส่วนรายละเอียดเรื่อง ร.๔ สวรรคตขอให้ดูจากพง ศาวดาร ร.๔ และประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๕๒ ๑๙ มกราคม พ.ศ.๒๕๓๙ คือวันเริ่มเขียน หมายเหตุ เมื่อวันพุธที่ ต้นฉบับนี้ ผู้เขียนได้ไปพระที่นั่งทรงผนวชอีกครั้งหนึ่ง เพื่อหา รูปพระจันทร์กับม้า อันเป็นเหมือนสัญลักษณ์ของ ม.จ.จันทร์ ช่าง วาดตามคำบอกเล่าของอาจารย์จุลทัศน์ แต่เที่ยวแหงนดู ส่อง กล้องดูเท่าไรก็หาไม่พบ จนเกิดความท้อถอยต้องกลับไปอีก ท่าน ผู้ใดเคยเห็นหรือชี้ตำแหน่งได้ ขอได้โปรดสงเคราะห์ด้วย อนึ่งขอกราบขอบพระคุณพระพรหมจริยาจารย์ (รชตวัณณ เถระ) รองเจ้าอาวาสวัดเบญจมบพิตรฯ ซึ่งประจำอยู่ ณ กุฏิในหมู่ พระที่นั่งทรงผนวชกับพระเณร ที่กรุณาเปิดพระที่นั่งให้ผู้เขียนเข้า ไปศึกษา ไว้ ณ ที่นี้