ประเพณีและบทบาทของผู้หญิงในสังคมชาวเขา : หน้า 101/126

ครูก็เลยได้คุยกับพ่อหลวงผู้ใหญ่บ้านชาวเขาน่ะ เลยรู้ประเพณีของพวกอีก้อบ้างพอสมควร” ถาม “ในทางสังคมนะคะ ผู้ชายเผ่าอีก้อได้รับ การยกย่องสูงกว่าผู้หญิงซ้ำยังไม่ค่อยขยันขันแข็ง “อาจารย์พูดภาษาอีก้อได้หรือคะ” ปวีณา ในการทำงาน ผู้หญิงจึงต้องทำงานหนักตลอด “ไม่ได้หรอกค่ะ” น้าน้อยรีบปฏิเสธทัน ควัน “แต่เขาพูดภาษาไทยได้บ้างนะ บางคำ พูดเป็นภาษาไทยใหญ่ ครูก็พอรู้บ้าง แต่ที่ สำคัญครูโชคดีจ้ะ เวลาคณะเราไป เรานิมนต์ พระภิกษุที่เชียงใหม่ไปด้วย ก็ท่านอาจารย์ ชนะจรรย์ วัดพระเจดีย์หลวงนั่นแหละ ท่าน ช่วยเป็นล่ามให้ ก็ท่านเคยธุดงค์ในป่า และ จำพรรษาในหมู่บ้านชาวเขาเผ่าต่างๆ หลายเผ่า ท่านเลยเข้าใจภาษาชาวเขาค่ะ พวกเราไม่รู้ไม่ เข้าใจก็กราบเรียนถามท่านได้” วัน ทั้งงานในบ้านและงานในไร่ ซ้ำยังต้องอยู่ ใต้อำนาจผู้ชาย” “แหม! ผู้ชายอีก้อนเอาเปรียบผู้หญิง ชะมัดเลยนะคะอาจารย์” “ครูคิดว่าในสังคมชาวเขา ผู้ชายเอา เปรียบทั้งนั้นเลยไม่ว่าเผ่าใด จะออกไร่ก็ต่อ เมื่องานหนักจริงๆ ที่ผู้หญิงทำไม่ไหว เช่น บุก เบิกถางป่าทำไร่ ว่างก็นอนเขลงอยู่กับบ้าน สูบ ฝุ่นสบายใจ ปล่อยให้ผู้หญิงและเด็ก ๆ ทำงาน หนัก ผู้หญิงใดมีลูกเล็ก ๆ เวลาไปทำงานในไร่ ต้องเอาลูกไปเลี้ยงดูอยู่ใกล้ๆ ตัว ถ้ายังเป็น น้าน้อยหยุดเล่า เพื่อดื่มน้ำที่ไกด์ ทารกก็เอาแบกใส่หลังเอาผ้าห่อรัดไว้กับตัวกัน กนกวรรณส่งมาให้ แล้วอธิบายต่อ “เนื่องจากเผ่าอีก้อชอบอยู่บนที่สูงๆ ที่มี อากาศหนาวเย็น จึงไม่ค่อยชอบอาบน้ำ นอกจาก เหนะหนะตัวจนทนไม่ไหวจึงจะอาบเสียที” “โอ้โฮ ทนได้ไง แล้วกลิ่นตัวคงหอมถึง เลยนะครับอาจารย์” “ก็พอสมควรแหละค่ะ พวกอีก้อเลยมัก เป็นโรคผิวหนังกัน” “เขาสระผมกันมั้ยคะ” เสียงถามเบาๆ จากข้างตัวฉัน “น้ำยังไม่ค่อยอาบเลย ฉะนั้นผมก็เลย ไม่ค่อยได้สระจ้ะ” “แล้วเขาเป็นเหากันมั้ยคะ” เสียงเล็กๆ คนเดิมถามอีก “คงเป็นมั้ง ถ้ากุ้งฝอยไม่สระผมเดือน หนึ่งคงคันเพราะผมสกปรก หนังศีรษะก็ สกปรกด้วย โอกาสจะเป็นเหาก็คงมีมากใช่มั้ย คะ” กุ้งฝอยพยักหน้ารับ น้าจึงว่า “ด้วยเหตุนี้ น้าจึงเตือนให้กุ้งฝอยสระผมบ่อยๆ ไงคะ เข้าใจ มั้ยคะ" “เข้าใจค่ะ” เสียงรับคำนั้นเป้า...เบา น้า น้อยเปลี่ยนระดับสายตาขึ้นมามองนักศึกษา หลุด แล้วก็ก้มหน้าก้มตาทำไร่” “น่าสงสารจังนะคะ ทั้งเหนื่อยทั้งหนัก” “ใช่ ครูถึงอธิษฐานไง” “อธิษฐานว่าไงคะ บอกหนูมั่งได้มั้ยคะ” “ได้ เธอจะอธิษฐานตามรึไง” “ค่ะ หนูจะว่าตาม เพราะทราบว่าอาจารย์ ต้องอธิษฐานดีๆ ทั้งนั้น อาจารย์อธิษฐานว่าไง คะ” “ครูอธิษฐานว่า ถ้าชาติหน้ามีจริง ถ้า ครูต้องเกิดอีกไม่ว่าชาติใด ขออย่าเกิดเป็นสาว ชาวเขา ไม่ว่าเผ่าใดทั้งนั้น เพราะดูจะถูกเอา เปรียบมาก” “ถ้างั้นหนูต้องของอธิษฐานตามบ้างแล้ว ค่ะ” เสียงปวีณาค่อนข้างจะขึงขัง น้าน้อยยิ้ม อย่างขำขันและอารมณ์ดี “อ้อ...นักศึกษาสังเกตดูเครื่องประดับ ผมด้วยนะคะ เด็ก เด็กสาว และหญิงแต่งงาน แล้วจะต่างกัน ครูไม่อธิบายละ” พูดแล้วน้า น้อยก็ส่งรูปทั้งเด็กชาย-หญิง สาวน้อย สาวแก่ มาให้เราดูเยอะแยะเลย อ่านต่อฉบับหน้า กัลยาณมิตร มีนาคม ๒๕๓๙ ๙๙