เจ้าชายผู้ทรงศักดิ์ : หน้า 113/126

แน่นอน (สมโพธิปรายโน) อาหาร ดูเถิด เจ้าชายผู้ทรงศักดิ์ ปิโยรส แห่งกษัตริย์มหาราชประสูติแล้วภายใต้ เศวตฉัตรอันรุ่งเรืองยิ่ง ต่อมาได้เป็นผู้ ครองนครหลวงแห่งแคว้นอันมีนามขจร ในทางศิลปศาสตร์ มาต้องมีชีวิตอยู่ แลกอา ด้วยการขับร้องและดีดพิณเพื่อแลก หารไปเป็นมื้อๆ วันๆ ชีวิตช่างเปลี่ยน แปลงอย่างพิศวงอะไรเช่นนั้น พระวรกายของเจ้าชายผ่ายผอม ปราศจากสง่าราศี พระฉวีวรรณหยาบ กร้านเพราะกรำแดดลม พระเกศาที่ เคยสลวยเล่าก็แข็งกระด้าง ดวงพักตร์ ที่เคยสวยงามมีพระเนตรเป็นเครื่องประ ดับ บัดนี้มีความหม่นหมองดำมืดประ แต่เป็นความประทุษร้ายของพระนาง หนึ่ง ท้องฟ้าในราตรีที่ไร้ดาวประจำรุ่ง พระนางกาญจนมาลานั้นสมเป็น ยอดหญิงคู่บารมีของผู้มีธรรมเช่นกุณาละ สำหรับบุคคลผู้มีอัธยาศัยน้อม ศิษยรักษิตา เมื่อทรงทราบดังนี้ แทนที่ ไปในทางธรรม จะมีอะไรเล่าน่าปลื้มใจ จะแค้นเคือง พระองค์กลับตรัสว่า ยิ่งไปกว่าได้สมบัติอันล้ำค่าซึ่งเป็นอริย “ขอให้พระราชินีติษยรักษิตา ผู้ เมื่อคราวประสบสมบัติพระนางเคยภักดี ทรัพย์นี้เป็นขุมทรัพย์อันประเสริฐ โจร เป็นเหตุให้ข้าพเจ้าบรรลุคุณธรรมอันใหญ่ ต่อพระสวามีอย่างไร มาถึงคราววิบัติก็ ลักไปไม่ได้ พระราชาเอาไปไม่ได้ น้ำ หลวงนี้ จงทรงพระสำราญ มีพระชนม ยังมีความจงรักฉันนั้น ท่วมไม่ได้ และไฟไหม้ไม่ได้ เป็นสมบัติ ชีพยืนนาน มีอำนาจวาสนารุ่งโรจน์ตลอด ใครเป็นคนกล่าวว่าจิตใจหญิง อันยั่งยืนมั่นคงไม่คร่ำคร่าแตกสลายไป ไปเถิด” ย่อมขึ้นลงตามสมบัติและวิบัติของชาย อย่างสมบัติภายนอกทั้งหลายที่มนุษย์มี แลแล้วทั้งสองพระองค์คือเจ้า ค่านั้นหากถูกก็อาจเป็นหญิงอื่นที่มิใช่ อาย ช่างน่าปรารถนาอะไรเช่น ชายกุณาละและพระนางกาญจนมาลา กาญจนมาลา เพราะฉะนั้นจึงมิได้เหนื่อย นัน! ๕๐ ลูกรักเมียงาน ก็ได้เสด็จออกจากนครหลวงแห่งแคว้น หน่ายพระสามีเลย ตรงข้ามกลับสงสาร คันธาระ สัญจรไปอย่างคนอนาถาตั้ง เห็นใจ และตั้งพระทัยอย่างเด็ดเดี่ยวว่า แต่เสียจักษุประสาทแล้ว พระวรกายก็ เมื่อชีวิตยังอยู่จะไม่ยอมทอดทิ้งเจ้าชาย ปราศจากพระกำลัง เพราะฉะนั้นจึงไม่ เป็นอันขาด พระนางมิใช่หญิงปอกลอก สามารถทรงทำกิจการอย่างใดอย่างหนึ่ง เมื่อมีสมบัติก็วิ่งเข้าหา เมื่อได้สมบัติก็ ได้ นอกจากการขับร้องและดีดพิณ จึง ผละหนี สตรีอย่างนั้นสักกี่ปีกี่ชาติก็ไม่ ต่อมาเจ้าชายกุณาละ ทรงทราบ ทรงเที่ยวชัดเซไปในตำบลต่าง ๆ ขอ อาจได้สามีดีได้เลย ว่า การที่พระองค์ต้องเสียพระเนตรได้ อาหารมาเลี้ยงพระ หารมาเลี้ยงพระองค์และพระชายา รับความทุกข์ทรมานนั้นหาใช่กรรมที่ อาศัยการขับร้องและดีดพิณเป็นเครื่อง พระเจ้าอโศกพระราชบิดารับสั่งให้ทำไม่ บำเรอสุขแก่ผู้อนุเคราะห์ให้เงินทอง หรือ อ่านต่อฉบับหน้า กัลยาณมิตร มีนาคม ๒๕๓๙ ๑๑๑