การดูแลมารดาหลังคลอด : หน้า 72/128

ของมารดาไว้ให้สะอาด ที่ใช้ผ้าเก่าก็เพราะ เนื้อผ้าเนียนและนุ่ม ไม่ระคายผิว เมื่อเด็กเกิด แล้วก็ฉีกผ้าถุงเก่านั้นท่า ผ้าอ้อมได้เลย ใน ชนบททลายแห่งยังมีความเชื่อดังกล่าวและยัง คงใช้ผ้าถุงมารดาฉีกท่า ผ้าอ้อม แต่ในสังคม เมืองใหญ่ปัจจุบันไม่นิยมใช้แล้ว เนื่องด้วยเป็น ครอบครัวเล็กไม่มีผู้คนคอยช่วยดังแต่ก่อน อนึ่ง เบาะสําเร็จรูปก็มีชาย มีทั้งยัดนุ่นและฟองน้ำ ผ้าอ้อมก็มีสำเร็จรูปเช่นกัน การคลอดก็คลอด ที่โรงพยาบาล มารดาต้องนอนโรงพยาบาล ๓- ๕ วัน ระยะนั้นของใช้เด็กก็ใช้ของโรงพยาบาล ไปก่อน ดังนั้นถ้าบางคนยังถือก็ยังไม่ต้อง ตระเตรียม เมื่อคลอดแล้วสามีหรือญาติมิตร ซื้อให้ก็ยังทันนำไปใช้ที่บ้าน ๔ มารดาต้องทนทุกข์ทรมานอุ้มท้อง รักษาครรภ์ด้วยความยากลำบาก นานถึงเก้า เดือนสิบเดือน ที่ว่าทุกข์ทรมานนั้นเพราะขณะ ครรภ์แก่ จะหาสิ่งใดก็ไม่สะดวกรวดเร็วดังใจ จะนั่งจะนอนก็อึดอัด จะเดินก็อุ้ยอ้าย และ ปวดเมื่อยขา หลายคนถึงกับเท้าบวม ถ้า บุตรในครรภ์แข็งแรงยิ่งดิ้นถีบห้องมารดาให้ เจ็บปวดได้ ดังที่นางเทพทอง มารดาของขุน ข้างรู้สึกเจ็บกระนั้น “เจ็บปวดหลายเดือนดีดัก พะ 7 พะอักออดแอดอยู่ตัวสั่น ห้องลดทศมาสลูกถีบอัน พอใกล้ฤกษ์ยามนั้นเจ็บหนักไป บิดตัวเรียกผัวหาพ่อแม่ ร้องเปื้อนเชือนแชไม่อาล่าได้” (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๕) คนสมัยก่อนมีความเชื่อในการทำ เคล็ด การบนบานผีสาง เป่ามนต์คาถา เพื่อหวังให้ คลอดบุตรง่าย ปลอดภัยทั้งมารดาและบุตรจึง ท่าพิธีต่างๆ กัน เช่น “ห้างก็เสกมงคลปรายข้าวสาร เอาเบี้ยบนลนลานเหน็บฝาเกลื่อน” (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๕) หรือ “ห้างเอาเบี้ยขึ้นควงบวงบน (ทอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๙) หรือ “ท่านย่าทองประศรีบนผีสาง " (หอพระสมุดแห่งขาด, ๒๕๐๐ : ©๐๕๕) นอกจากนี้ก็มีการเป่ากระหม่อม รดน้ำ มนต์ เพื่อสะเดาะเคราะห์และให้คลอดง่าย “ออไวยไปไหนไม่เห็นมา อย่าข้าเสกน้ำสะเดาะที พระไวซเสกน้ำให้น็อกิน แล้วเอารินรดไล้เกดึ เดชะพระเวทวิเศบดี ลูกที่ในครรภ์ก็คลอดมา” (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕©o : ©©๕๕) หรือ “เป้ามหาอาคมให้ลมแปร ที่ห้อแท้ค่อยประทัง อังนาง” (พระสุนทรโวหาร, ๒๕๙๙ : ๓๕๖) เมื่อจะคลอด มารคามีอาการเจ็บปวด รวดร้าวและเมื่อยล้าทั้งตัวและปวดเมื่อยมากที่สุด ตรงขายกระเบนเหน็บ ซึ่งอยู่ตรงกระดูกสันหลัง ต่ำกว่าระดับนั้นเอวลงมาประมาณ ๒-๓ นิ้ว (ในสมัยโบราณผู้หญิงนุ่งโจงกระเบนจะตระ หวัดชายกระเบนมาเหน็บไว้ด้านหลังจึงมักเรียก บริเวณนั้นว่า ขายกระเบนเหน็บ) มันปวดเมื่อย สุดพรรณนาแทบอยากจะให้กระดูกหลุดเป็น ขึ้นๆ ต้องประสบด้วยตนเองจึงจะรู้ว่ามันปวด เมื่อยทรมานอย่างไรและมากเพียงใด ให้กดให้ ทุบให้นวดเท่าใดก็ไม่หาย ยิ่งใกล้คลอดก็ยิ่ง ปวดมาก ไม่มีมารดาคนใดจะหลีกเลี่ยงได้ ล้า คลอดตามธรรมชาติไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นผู้ทรงด้วย กัลยาณมิตร/ พฤษภาคม ๒๕๓๙