เรื่องราวของมารดา : หน้า 85/112

ขณะนั้นเป็นเวลาเกือบปลาย ปฐมยาม ดวงจันทร์ขึ้นไปสูงมากแล้ว สุรเสนะเห็นเป็นโอกาสอันสมควร จึงได้ถามถึงเรื่องมารดาของตนว่า “ข้าแต่ท่านบิดา! ลูกทราบแต่ เพียงว่าท่านมารดาได้สิ้นชีวิต จำเดิม แต่กาลที่ลูกยังเป็นเด็ก กับทราบแต่ เพียงนามของท่านว่าชื่อ ตุดิน ขอได้ โปรดเล่าเรื่องละเอียดเกี่ยวกับท่าน มารดาให้ลูกฟังด้วย" "ดูก่อนสุระเสนะ! เรื่องของตุลิน มารดาเจ้านั้นมีคติเตือนใจดีมาก และ ก็เป็นธรรมดาที่ย่อมเกี่ยวข้องมาถึง พ่อด้วย แต่ก่อนที่พ่อจะเล่าให้เจ้าฟัง จะขอให้เจ้าสังเกตดูว่า ความยุ่งยาก ของมนุษย์และสัตว์ในโลกนี้ โดยมาก เกิดขึ้นเพราะมนุษย์ และสัตว์เหล่านั้น ก่อขึ้นเอง, มนุษย์สร้างบ่วงขึ้นคล้อง คอตัวเอง สร้างเครื่องจองจำไว้ขังตัว เอง และในขณะเดียวกันก็ร่ำร้องหา ความสุขความอิสระ เพียงในสัตว์ชั้น เช่นเป็ดไก่ เมื่อเราโยนข้าวเปลือก ให้มันกิน ถ้าเป็นฝูงเป็ดมันก็จะตรง เข้าใช้กินโดยเร็ว ใครว่องไวก็กินได้มาก ใครช้าก็กินได้น้อย แต่มันไม่จิกตีข่ม เหงกันในเวลากิน จึงอยู่รวมกันเป็นผาสุก และไม่ค่อยแตกฝูง ไม่ว่าจะมีมากสักเท่าไร ส่วนไก่นั้นตรงกันข้าม มันไม่หวงกัน กินเฉพาะแม่ไก่ที่เลี้ยงลูกเล็ก ๆ และไก่ตัวผู้ที่ต้องการเอาใจไก่ตัวเมีย เท่านั้น นอกจากนี้ถ้าในหมู่ตัวผู้หรือ ตัวเมียล้วน ๆ แม้มีเพียง ๒ ตัวเท่านั้น ถึงข้าวที่โยนจะมากสักเพียงไรมันก็ จะจิกที่ข่มเหงกัน ยังเวลาที่ควรจะ ได้กินให้เสียไปเป็นอันมาก บางทีเปิด มาแย่งกินหมด ได้มีผู้ทดลองเอาข้าว ใส่รางยาวให้ไก่ ๒ ตัวกิน ตามธรรม + เจ้าจงจำไว้ว่าในการ ปล่อยโคข้ามแม่น้ำ นั้น จะต้องให้โคผู้ที่ เป็นหัวหน้าฝูงข้าม ก่อนแล้วให้โค นอกนี้ตามไปโดย ลำดับ คือโคที่ แข็งแรงโครุ่นและ ลูกโค ถ้าปล่อยโคผิด ลำาดับก็อาจปั่นป่วน เป็นอันตราย เพราะ โคย่อมตามหัวหน้า ฝูง ถ้าหัวหน้าไปตรง ก็ว่ายตรงตัดกระแส น้ำไปได้ ถ้าหัวหน้า ไปคด ก็ว่ายคดเคี้ยว เวียนวนเป็นเหตุ ให้ ชักช้าหรือ หมดแรงจมน้ำตาย ตารางเช่นนั้น มีเนื้อที่ให้ไก่ยืนกินได้ ถึง ๑๐ ตัว แต่ไก่ ๒ ตัวนั้นจะเบียดกัน จนตัวที่กำลังน้อยกว่าไปติดที่ปลาย รางอีกข้างหนึ่ง หรือมิเช่นนั้นตัวที่มี กำลังน้อยกว่านั้นก็จะถูกจิกตีไม่ให้ เข้าใกล้รางอาหาร ความริษยาความ ข่มเหงรังแกกันเป็นไปมากในหมู่ไก่ อย่างนี้ ไก่จึงอยู่รวมกันไม่ค่อยได้ มันแตกพวกแตกหมู่ไม่เป็นผาสุก ใน หมู่มนุษย์ก็เช่นเดียวกัน หมู่ใดแก่ง เมืองนั้นจะมีอาหารอุดมสมบูรณ์ คน ในหมู่นั้น ก็ไม่เป็นอันกินอันนอนได้ โดยผาสุก แต่ในที่ใด แม้จะมีมนุษย์ มาก มีอาหารไม่มากนัก แต่มนุษย์เหล่า นั้นตั้งอยู่ในธรรมะ ไม่ริษยาเบียดเบียน กัน ก็สามารถอยู่ร่วมกันเป็นผาสุก และ ทําความอุดมสมบูรณ์ให้เกิดขึ้นได้ เพราะไม่ต้องเสียเวลาไปในการทะเลาะ วิวาทกันเป็นต้น” “พ่อไม่เคยบอกเจ้าว่าพ่อเป็นชาว เมืองอะไร และเหตุไรจึงตั้งชื่อให้แก่เจ้าว่า สุรเสนะ ตลอดจนเรื่องของตุลินีแม่ เจ้าพ่อก็ไม่เคยเล่าความละเอียดให้ฟัง ทั้งนี้เพราะเป็นเรื่องสำคัญที่พ่อต้อง การจะให้เจ้ารู้ ต่อเมื่อเจ้ารู้จักผิดชอบ มีหลักธรรมในใจพอที่จะสอนตัวเอง ได้แล้ว” “ถ้าคนอื่นบอก เจ้าคงไม่เชื่อว่า พ่อนี้คือเชษฐโอรสของพระราชากรุง มธุรา นครหลวงแห่งแคว้นสุรเสนะ พ่อ ควรจะได้ครองราชสมบัติในขณะนี้ และ ถ้าพ่อปกครอง ถึงอย่างไรกรุงมธุราก็ ยังคงไม่ไปตกอยู่ในอำนาจของพระราชา แห่งแคว้นอวันตี พ่อมาดำรงชีพอย่าง พ่อค้า ไม่มีใครรู้จักว่ามีสกุลหรือสืบ มาอย่างไร ทั้งนี้ด้วยความตั้งใจและความ พอใจของพ่อเอง. พ่อได้ให้โอกาสแก่ น้องชายต่างมารดา ขึ้นเสวยราชย์แทน ในเมื่อพระบิดาสวรรคต มารดาของพ่อ ได้เสด็จทิวงคต จ่าเดิมแต่การที่พ่อ เดินทางไปไม่นานนัก ธนิยะสังเกตเห็นความรู้สึกตื่น เต้น ปรากฏในดวงหน้าและท่าทางของ สุรเสนะอย่างผิดปกติ กยมนอย ๆ แล้วเล่าต่อไปว่า แย่งข่มเหงเบียดเบียนริษยากัน แม้บ้าน (อ่านต่อฉบับหน้า) Kalyanamitra.org