วินัยในพุทธศาสนา : หน้า 63/120

ดาบคมที่ไร้ฝึก ลูกระเบิดที่ไม่ มีสลักนิรภัย ย่อมเกิดโทษแก่เจ้า ของได้ง่าย ฉันใด เ “ความรู้” และ “ความสามารถ” ถ้าไม่มีวินัย กำกับแล้ว ก็จะมีโทษแก่ผู้เป็นเจ้า ของได้ ฉันนั้น ช่างดาบทำฝักดาบไว้กันอันตราย ช่างทำระเบิดก็ทำสลักนิรภัยไว้เช่นเดียว กัน เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงสอน พุทธศาสนิกชน ให้เป็นคนฉลาด ฉลาด ทำแล้ว จึงทรงสั่งสำทับด้วยว่า “ต้องมี วินัย วินัยคืออะไร วินัย หมายถึง ระเบียบ กฎเกณฑ์ ข้อบังคับสำหรับควบคุมความประพฤติ ทางกายของคนในสังคมให้เรียบร้อยดี งาม เป็นแบบแผนอันหนึ่งอันเดียวกัน จะได้อยู่ร่วมกันด้วยความสุขสบาย ไม่กระทบกระทั่งซึ่งกันและกัน ให้ห่าง ไกลจากความชั่วทั้งหลาย การอยู่รวมกันเป็นหมู่เหล่า ถ้า ขาดระเบียบวินัย ต่างคนต่างทำตาม อำเภอใจ ความขัดแย้งและลักลั่นก็จะ เกิดขึ้น ยิ่งมากคนก็ยิ่งมากเรื่อง ไม่ มีความสงบสุข การงานที่ทำก็จะเสียผล ถ้าประชาชนแต่ละคนเป็นเสมือน ดอกไม้แต่ละดอก ดอกไม้ทั้งหลายเหล่า นี้จะด้อยค่าลง หากวางอยู่ระเกะระกะ กระจัดกระจาย ทั้งยังทำให้รกรุงรังอีก ด้วย แต่เมื่อเรานำดอกไม้เหล่านี้มา ร้อยรวมเข้าด้วยกัน ด้วยเส้นด้าย ดอกไม้ เหล่านี้ก็จะกลายเป็นพวงมาลัยอันงดงาม เหมาะที่จะนำไปใช้ประดับตกแต่งให้ เจริญตาเจริญใจ เส้นด้ายที่ใช้ร้อยดอก ไม้ให้รวมกันอยู่อย่างมีระเบียบงดงามนั้น เปรียบเสมือนวินัย ผู้จะหมดกิเลสได้ จะต้องมีปัญญา อย่างยิ่ง ผู้จะมี ปัญญาอย่างยิ่งได้ จะต้องมีสมาธิ อย่างยิ่ง ผู้จะมี สมาธิอย่างยิ่งได้ จะต้องตั้งอยู่ บนฐานของล วินัยจึงเป็นสิ่งที่ใช้ควบคุมคน ให้คนเราใช้ความรู้ ความสามารถ ไปในทางที่ถูกที่ควร คือทำให้เป็น คน “ฉลาดใช้” นั่นเอง ชนิดของวินัย ตัวเรามีของสำคัญ ๒ อย่าง คือ ชีวิตกับจิตใจ ชีวิต ของเราขึ้นอยู่กับระบบโลก ต้องพึ่งโลก ชีวิตจึงจะเจริญ จิตใจ ของเราขึ้นอยู่กับระบบ ธรรม ต้องพึ่งธรรม จิตใจจึงจะเจริญ เพื่อให้ชีวิตและจิตใจ เจริญทั้ง ๒ ทางเราจึงต้องดำเนินชีวิตให้สอดคล้อง กับทั้ง ๒ ด้านด้วย ผู้ที่ฉลาดรู้ ก็ต้องศึกษาให้รู้ทั้ง ทางโลกและทางธรรม ผู้ที่ฉลาดทำ ก็ต้องทำให้เป็นให้ ถูกต้อง ทั้งทางโลกและทางธรรม เช่นกัน ผู้ที่ฉลาดใช้ ก็ต้องมีวินัย ทางโลกและวินัยทางธรรมคอยช่วยกำกับ ความรู้ และความสามารถเอาไว้ วินัยทางโลก วินัยทางโลก หมายถึงระเบียบ สำหรับควบคุมคนในสังคมแต่ละแห่ง เป็นข้อตกลงของคนในสังคมนั้น ที่จะ ให้ทำหรือไม่ให้ทำบางสิ่งบางอย่าง ซึ่ง บางครั้งเราก็เรียกชื่อแยกแยะออก ไปหลายอย่าง เช่น กฎหมาย พระราช บัญญัติ พระราชกฤษฎีกา กฎข้อบังคับ ระเบียบ ธรรมเนียม ประเพณี คำสั่ง ประกาศ กติกา ฯลฯ สิ่งเหล่านี้รวม เรียกว่า วินัยทางโลกทั้งสิ้น วินัยทางธรรม เนื่องจากเราชาวพุทธ มีทั้งคฤหัสถ์ และบรรพชิต ดังนั้น วินัยทางศาสนาจึง มี ๒ ประเภทคือ ร ๑. อนาคาริยวินัย วินัยสำหรับ ผู้ออกบวช ได้แก่ วินัยของพระภิกษุ สามเณร ๒. อาคาริยวินัย วินัยสำหรับผู้ ครองเรือน หรือประชาชนชายหญิงทั่ว ๆ ไป อนาคา ทวินัย จุดหมายสูงสุดของนักบวช คือ ความหมดกิเลส ผู้จะหมดกิเลสได้จะ ต้องมีปัญญาอย่างยิ่ง ผู้จะมีปัญญา อย่างยิ่งได้จะต้องมีสมาธิอย่างยิ่ง ผู้จะ มีสมาธิอย่างยิ่งได้ จะต้องตั้งอยู่บนฐาน ของศีลอย่างยิ่ง คืออนาคาริยวินัย ๔ ประการ อันเป็นพื้นฐานของความบริ สุทธิ์ ได้แก่ ก. ปาฏิโมกข์สังวร คือการ สำรวมอยู่ในศีล ๒๒๗ ข้อที่พระสัมมา สัมพุทธเจ้าทรงบัญญัติ เว้นข้อที่พระองค์ Kalyanamitra.org ๔