องค์ประกอบของปัญญาในพระพุทธศาสนา : หน้า 35/130

ถึงสมาธิไม่ได้ก่อนก็มีปัญญาไม่ได้ ปัญญาเป็นตัวสำคัญเป็นปลาย เป็น ของละเอียดมากทีเดียว ผู้ที่มีปัญญา เข้าถึงซึ่งดวงปัญญา ผู้ที่มีปัญญา ต้องเข้าถึงซึ่งดวงปัญญา ปัญญา เป็นดวงอยู่ ปัญญาที่เป็นดวงอยู่ นั่นจะต้องพูดให้กว้างแสดงให้กว้าง ออกไป จึงจะเข้าเนื้อเข้าใจกันแท้ๆ ปัญญาเป็นดวงปลาย ธรรมในพระพุทธศาสนามีอยู่ ๔ ดวง ถ้าว่าจะกล่าวถึงองค์มี ๑๐ ทสองเคห์ สมนนาคโต อรหาติ วจ จตีติ ผู้ใดมาตามพร้อมแล้วด้วยองค์ ๑๐ ผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ องค์ ๑๐ คืออะไร สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมา อาชีโว สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ นี่องค์ ๘ แล้ว นี่ แปดองค์แล้ว สัมมาญาณัง เป็นองค์ที่ ๙ สัมมาวิมุตติ เป็นองค์ที่ ๑๐ นี่มี ๑๐ อย่างนี้ เมื่อผู้ใดมาตามพร้อมแล้ว ด้วยองค์ ๑๐ ผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ องค์อย่างนี้จึงจะเป็น 3 ต้องมี ๑๐ พระอรหันต์ได้ ถ้าไม่เข้าถึงองค์ ๑๐ อย่างนี้ เป็นพระอรหันต์ไม่ได้ แปด องค์ย่อลงเป็น ๓ สัมมาทิฏฐิ สัมมา สังกัปโป เป็นปัญญาไป สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว เป็น ศีลไป สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ เป็นสมาธิไป ก็รวมว่า ศีลอยู่กลาง สมาธิอยู่ปลาย ปัญญา อยู่ต้น แต่ว่าเมื่อมาถึงพระสูตรนี้เข้า ปัญญาอยู่ข้างปลายคือ ศีล สมาธิ 66 เหตุให้มีเหตุให้เกิดทุกข์ มีอยู่ คือ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ให้รู้ชัดเห็นชัดเกียว กามตัณหา ความอยาก ได้ กวตัณหา ความ อยากมีอยากเป็น วิภวกัณหา ความไม่ อยากให้มีให้เป็น... จะเข้ากับกามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ได้ต้องเข้าถึงซึ่งพรรค คือ ศีล สมาธิ ปัญญา นี่เอง 99 ปัญญา องค์ ๑๐ ย่อลงเหลือ ๔ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติ ญาณทัสสนะ เมื่อรู้จักหลักอันนี้ละก็ นี่แหละหลักพระพุทธศาสนาละ ศีลน่ะอยู่ที่ไหน รูปพรรณ สันฐานเป็นอย่างไร ศีลถ้าว่าจะกล่าว ตัวจริงละก็ อยู่ในกลางดวงธรรมที่ ทำให้เป็นกายนั่นแหละ อยู่เป็น ชั้น เข้าไป ในกลางดวงธรรมที่ ทำให้เป็นกายมนุษย์ ในกลางดวง ธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์ละเอียด ในกลางดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย ทิพย์ ในกลางดวงธรรมที่ทำให้เป็น กายทิพย์ละเอียด ในกลางดวงธรรม ๆ ที่ทำให้เป็นกายรูปพรหม ในกลาง ดวงธรรมที่ทําให้เป็นกายรูปพรหม- ละเอียด ในกลางดวงธรรมที่ทำให้ เป็นกายอรูปพรหม ในกลางดวง ธรรมที่ทําให้เป็นกายอรูปพรหมละ เอียด ในกลางดวงธรรมที่ทำให้เป็น ธรรมกาย ในกลางดวงธรรมที่ทำให้ เป็นธรรมกายละเอียด นี้แหละเป็น ที่ตั้งของศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะทั้งนั้น ตลอด ขึ้นไป ๑๘ ดวง ดวงธรรมที่ทำให้ เป็นกายมนุษย์ กายมนุษย์ละเอียด กายทิพย์ กายทิพย์ละเอียด กาย รูปพรหม กายรูปพรหมละเอียด กายอรูปพรหม กายอรูปพรหมละ เอียด แปดกาย ดวงธรรมที่ทำให้ เป็นกายธรรม กายธรรมละเอียด สิบกาย ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย พระโสดา กายพระโสดาละเอียด ๑๖ กัลยาณมิตร มีนาคม ๒๕๓๖