พระราชพิธีเฉลิมฉลอง : หน้า 93/128

หาอ่านเพิ่มเติมจากหนังสือประวัติวัด ที่กรมศิลปากรรวบ ต่างๆ ในพระบรมมหาราชวัง แล้วมีพระราชพิธีเฉลิมฉลอง รวมพิมพ์ พ.ศ.๒๕๑๓) ต่อจากนั้นอีกไม่กี่บรรทัด จดหมายเหตุก็กล่าวถึง การสมโภชพระบรมอัฐิรัชกาลที่ ๔ ที่เพิ่งถวายพระเพลิงไป เมื่อวันที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๓ นั้นว่า ขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน 5 หรือเทียบจากปฏิทิน ๑๕๐ ปีแล้วเท่ากับวันศุกร์ที่ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๑๓ ๑๙ เป็นการใหญ่ ข้างบน ว่าเป็นพระที่นั่งองค์ใหม่ (ซึ่งที่จริง คือพระที่นั่งอนันตสมาคม ซึ่งสร้างมาแต่สมัย ร.๔-เอนก) ข้างล่างเป็นมหรสพสมโภช ผู้เขียนพิจารณาภาพนี้แล้ว ขอเสนอใหม่ว่าควรเป็น ตอนสมโภชพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ.๒๕๑๓ เพราะตัว “เวลาเช้าเสด็จออก ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม ทรง ภาพมีความสอดคล้องกับจดหมายเหตุพระราชกิจรายวันดัง ประเคนแล้วสดับปกรณ์ แล้วถวายอัฏฐบริขารต่างๆ เป็น อันมาก เวลาเที่ยงเสด็จออกพระที่นั่งสุทไธสวรรย์ ข้าราช การเฝ้าตามตำแหน่ง ทรงทอดพระเนตรโขนชักรอก เวลา ๕ โมงเศษเสด็จออกพระที่นั่งอนันตสมาคม ทรงฟังพระ (สงฆ์) สวดมนต์ แล้วเสด็จพระที่นั่งสุทไธสวรรย์ ทรงโปรย ทานต้นกัลปพฤกษ์ ๔ ต้น..” สรุปว่าในงานนั้นมีโขนชักรอก จับระบำ หนัง หุ่นนิ้ว ดอกไม้เพลิง แต่จิตรกรเลือกเน้นที่โขนชักรอก และละคร เป็นหลัก มิได้วาดโรงหุ่น และจอหนังด้วย เฉพาะภาพโขนชักรอกนั้น ออกจะเป็นจุดเด่นเพราะ แลเห็นช้างกำลังเหาะ ดูโดดเด่น อาจารย์จุลทัศน์กล่าวว่า เป็นเรื่องรามเกียรติ์ตอนหักคอช้างเอราวัณ อ้างตอนต้นทุกอย่าง ต่อไปขอขึ้นตอนที่ ๑๐ แลเห็นพระเจดีย์สีขาวองค์ใหญ่ มีวิหารทิศ และระเบียงคดรูปวงกลมล้อมรอบ บนพระ เจดีย์มีนายช่างหลายคนกำลังปีนป่ายอยู่ ไกลออกไป เป็น ทุ่งนา มีต้นตาลและขบวนช้าง นอกกำแพงทางด้านล่างมี ขบวนเสด็จขบวนหนึ่ง ถึงมุมผนัง แล้วอย่าหยุด ให้ดูภาพบนผนังต่อไปอีก เล็กน้อย บนผนังนั้น จิตรกรวาดเป็นหมู่อาคารหมู่หนึ่ง สถาปัตยกรรมเป็นทั้งฝรั่งและไทยปนกัน บนสุดมีธงช้าง โบกสะบัดอยู่ผืนหนึ่ง จากนั้นลดระดับสายตาลงมาพิจารณาภาพตรงพื้นที่ ข้างล่าง บริเวณหักมุมระหว่างช่องหน้าต่างของทั้งสองผนัง แต่อาจารย์ตีความตอนนี้เป็นตอนพระราชทานพระ พื้นที่ตรงนี้แคบ อีกหนึ่งวาดรูปขบวนเรือแบบโบราณ บ้าน สุพรรณบัฏเฉลิมพระยศเจ้านาย และโสกันต์หลังงานพระ จีนหางเปีย กับเรือกลไฟลำเล็ก ๑ ลำ อีกซีกหนึ่งหรืออีก ราชพิธีบรมราชาภิเษก มีพระเจ้าน้องยาเธอเจ้าฟ้าจาตุรนต- ผนังหนึ่งคือส่วนล่างของรูปหมู่อาคาร บนสุดเป็นแถวทหาร รัศมี กับพระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าอุณากรรณอนันตา พรชัย พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญโรจน์เรืองศรี เป็นต้น พระราชพิธีทำ ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม อาจารย์ จุลทัศน์จึงเห็นว่าน่าจะลงเรื่องกันได้กับจิตรกรรม เพราะมี การละเล่นเนื่องในพิธีมงคลประกอบอยู่ด้วย พลับพลา ขบวนเสด็จ ถัดลงมาเป็นเรือแบบโบราณ บ้าน จีนหางเปีย ลำคลอง เรือกลไฟปักธงช้างด้านท้าย มีทั้ง แบบพื้นสีแดง และพื้นสีน้ำเงิน (ตัวช้างเป็นสีขาว) ในเรือที่ มีธงช้างพื้นน้ำเงิน แลเห็น ร.๕ ประทับอยู่ ทั้งหมดดังบรรยายมานี้ อาจารย์จุลทัศน์ตีความว่า ส่วนคำบรรยายของทางวัด ตีความว่าเป็นตอนภิรมย์ ภาพช่วงบนคือตอน ร.๕ เสด็จพระราชดำเนินไปยกยอด ปรางค์ปรา คือ ตอน ร.๕ โปรดเกล้าฯให้แก้ไขพระที่นั่ง ๔ b หมายเหตุ “สำนักนายกรัฐมนตรีพิมพ์เป็นวัน ๕ - ๖ ค่ำ ซึ่งคลาด เคลื่อนไป ที่ถูกต้องเป็นวันพุธคือ วัน ๔ ๖ ค่ำ พิสูจน์ได้จากพระ บรมราชโองการพระราชทานวิสุงคามสีมาวันนั้น ในหนังสือประวัติ วัดราชบพิธฯ หน้า ๔ ผู้เขียนเสียเวลากับการตรวจสอบวันเดือนปี ไปครึ่งชั่วโมงเพราะตัวเลขตัวเดียว อนึ่งตัวเลขวันต่อ ๆ มาก็น่า สงสัยว่าคลาดเคลื่อนเพราะไม่ตรงกับปฏิทินเลย นภศูลพระปฐมเจดีย์เมื่อวันพุธ แรม ๑๑ ค่ำ 5 ปีมะเมีย พ.ศ. ๒๕๑๓ หมู่อาคารที่เห็นทางขวามือ คือพระราชวัง นครปฐมซึ่ง ร.๔ ทรงโปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้นในเวลาใกล้ เคียงกับการบูรณะปฏิสังขรณ์พระปฐมเจดีย์ สำหรับเป็นที่ ประทับเวลาเสด็จฯไปนมัสการพระปฐมเจดีย์ เหมือนพระ ราชวังที่กษัตริย์สมัยกรุงศรีอยุธยาทรงสร้างไว้ที่พระพุทธบาท สระบุรี พระราชวังนครปฐมนี้สร้างเป็นตึก 5 ชั้น มีท้อง พระโรง พลับพลา โรงละคร และตำหนัก โรงม้าโรงช้าง กัลยาณมิตร พฤษภาคม ๒๕๓๙ ๙๑