อำแดงเหมือนกับนายริด : หน้า 118/128

นันทนกับธง น โดย : พรรณี โรจนธรรมกุล อำแดงเหมือนกับนายริด * อำแดง” เป็นคำใช้นำหน้าชื่อของผู้หญิงชาวบ้าน ไม่ เท่านั้น ว่าหญิงนั้นจะเป็นนางสาวหรือนางก็ใช้ได้เช่นเดียวกัน ส่วนอ่าแดงเหมือนในภาพยนตร์ที่ชื่อว่า “อ่าแดงเหมือนกับ นายริด” เป็นลูกสาวชาวสวน เมืองนนทบุรี เรื่องราวของ เธอมีปรากฏในคดีลักษณะการลักพา ในรัชสมัยของล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ ๔ คำพูดที่อำแดงเหมือนตะโกนใส่หน้าเจ้าเมืองนนทบุรี ท่ามกลางผู้หมอบรอฟังคำตัดสินคดีอย่างล้นหลามว่า “ผู้หญิง ไม่ใช่ควาย” หรือ “ผู้ชายเป็นคนผู้หญิงเป็นควาย” นั้น บางที คนสมัยนี้ หลายคนอาจจะไม่เข้าใจ หรือเกิดความสงสัยว่า ความหมายแท้จริงคืออย่างไร ค่อย ๆ นึกภาพตามนะคะ นอกจากจะใช้แรงงานควาย กินเนื้อควายแล้ว คน ยังด่าควายว่าโง่ และค่ากระทบคนด้วยกันให้เจ็บใจว่าโง่ เหมือนควายอีกด้วย มีหลายเรื่องที่ทำให้อำแดงเหมือนรู้สึกว่า ผู้หญิง ถูกกดขี่ ถูกเอาเปรียบไม่มีสิทธิ์เท่ากับผู้ชาย อาทิเช่น หนึ่ง ทุกเมื่อเชื่อวันเธอเห็นแม่ไม่มีปากไม่มีเสียง มีแต่ใช้แรงกายตรากตรำทำงานหนักทั้งวัน ทั้งทำสวนเก็บ ผักผลไม้ เช้ามืดก็พายเรือเอาของไปขายตลาด กลับบ้านก็ มาทำกับข้าวจัดสำรับปรนนิบัติสามี ผู้ซึ่งไม่เคยทำอะไร เอาแต่เล่นการพนัน ถ้าเล่นเสียกลับบ้าน ก็พาลด่าว่าเมีย เป็นการระบายอารมณ์ สอง เธอไปขออนุญาตเรียนหนังสือกับหลวงตา สมัยก่อน เกือบทุกครัวเรือนทำไร่ไถนาปลูกข้าว ปลูกผักกินกันเอง ควายจึงถูกเลี้ยงเอาไว้เพื่อการใช้งาน ถูกหลวงตาปฏิเสธไม่ให้เรียน เพราะเหตุผลว่า การเรียน เช้ามืดควายก็จะถูกเจ้าของจูงจากออกไปไถนา หรือไป เป็นสิทธิและหน้าที่เฉพาะของผู้ขายเท่านั้น ผู้หญิงไม่ควร ลากเกวียนบรรทุกข้าวบรรทุกของต่างๆ สายจัดๆ คนเหนื่อย เรียนหนังสือ เพราะความรู้จะทำให้ผู้หญิงเป็นคนหัวดื้อ - ล้าหมดแรงแล้วนั่นแหละ ควายจึงถูกปล่อยให้พักไปเล็ม ปกครองยาก แต่อำแดงเหมือนก็เฝ้าพากเพียรขอเรียน จน หญ้าหรือเคี้ยวฟางกิน หลวงตาต้องยอมให้เรียน โดยมากเมื่อควายแก่เฒ่าหมดเรี่ยวแรงทำงานหาก สาม เธอถูกพ่อบังเกิดเกล้าขายให้ไปเป็นภรรยา ไม่ถูกขายให้โรงฆ่าสัตว์ ควายก็อาจจะถูกเจ้าของเชือด.. น้อยของเศรษฐีเจ้าเล่ห์ เพื่อชดใช้หนี้ที่พ่อยืมเงินเขาไปเล่น เมื่อเนื้อกิน... แต่เอาหนังไปทำเครื่องใช้ไม้สอยต่างๆ มี การพนันจนหมด เธอร้องไห้ขอร้องแม่ให้ช่วยพูดทัดทานพ่อ ควายน้อยตัวนักที่เจ้าของเมตตาปล่อยให้มันแก่ตายไปเอง แต่แม่ก็ไม่กล้า แถมยังพูดจาเกลี้ยกล่อมให้เธอยอมแต่โดยดี แม้ว่าจะถูกใช้งานอย่างหนัก ถูกเขาจูงไปฆ่า ควาย เธอพูดว่าการส่งลูกไปเป็นเมียน้อยเรานั้น เท่ากับส่งลูก จะยอมรับชะตากรรมแต่โดยดี หรืออย่างมากเมื่อรู้ว่ามัน ไปลงนรก เธอยกเอาย่ามาเป็นตัวอย่างว่า หลังของยาลาย กำลังถูกนำไปฆ่า ควายบางตัวก็ได้แต่ยืนนิ่งน้ำตาไหลพราก มีแผลเป็นเต็ม เพราะถูกเมียหลวงกลั่นแกล้งสั่งโบยด้วยหวาย ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๙ กัลยาณมิตร