พิธียกยอดพระเจดีย์ : หน้า 94/128

พร้อมพรัก “ได้มีการประกอบพิธียกยอดพระเจดีย์ (Fixing the ส่วนภาพช่วงล่าง อาจารย์กล่าวว่าเป็นตอน ร.๕ Summit of the Prachedi) อันเป็นพิธีหรูหรายิ่งใหญ่เมื่อ เสด็จพระราชดำเนินเปิดคลองภาษีเจริญ ซึ่งเริ่มขุดมา วันที่ ๒๕ พฤษภาคม เวลา ๙.๐๐ น. พระบาทสมเด็จ ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๔ เมื่อเสร็จแล้ว ก็เสด็จฯไปท่าพิธีเปิด พระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินไปยังพระปฐมเจดีย์ . เมื่อเดือน 5 ปีมะเมีย พ.ศ. ๒๕๑๕ ดูคำบรรยายของทางวัดบ้าง ทางวัดตั้งชื่อภาพทั้ง สองตอนของอาจารย์จุลทัศน์ว่า (๑๐) พุทธานุสาวรีย์ และ กล่าวสั้นๆ ว่าเป็นตอน ร.๕ เสด็จพระราชดำเนินไปเปิด คลองภาษีเจริญ กับตอนยกยอดนภศูลพระปฐมเจดีย์ เพื่อเป็นเกียรติ และทรงประกอบพิธี ผู้ไปร่วมชุมนุมชมพิธี อันมโหฬารนี้มีจำนวนเป็นอันมาก แล้วพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จฯกลับเมื่อวันที่ ๒๖ พฤษภาคม โดย เรือพระที่นั่งอันงามสง่า ผ่านมาตามคลอง มีเรือกลไฟ พระที่นั่งอย่างสวยงามหลายลำจอดอยู่พร้อมที่จะให้พระองค์ ลงประทับ สุดแต่จะเป็นที่พอพระราชหฤทัยเมื่อเสด็จกลับ ในส่วนของผู้เขียน มีความเห็นว่าทั้งหมดน่าจะเป็น ตอนเดียวกัน ไม่แบ่งแยกคือเป็นเรื่องเสด็จพระราชดำเนิน สู่กรุงเทพฯ โดยทางทะเล” ทางคลองภาษีเจริญ ไปยกยอดนภศูลพระปฐมเจดีย์ ซึ่งใน จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันฉบับเดิมกล่าวไว้ว่า เดือน 5 แรม ๘ ค่ำ เสด็จพระราชดำเนินไปพระปฐมเจดีย์ ประทับ อยู่ ๒ ราตรี ทรงยกยอดพระปฐมเจดีย์แล้วเสด็จกลับพระ บรมมหาราชวัง ลองเปิดดูหลักฐานต่าง ๆ ในหนังสือ พระปฐมเจดีย์ ที่กรมศิลปากรรวบรวมตรวจสอบชำระใหม่ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๘ หน้า ๑๗๙ พูดถึงเรื่องยกยอดพระปฐมเจดีย์ไว้น่าสนใจคือ อ้างถึง จดหมายเหตุโหรของหมื่นก่งศิลป์ (หรุ่น) ที่บันทึก ไว้ว่า ปีมะเมีย จ.ศ.๑๒๓๒ วันอาทิตย์ แรม 4 ค่ำ เดือน 5 “เพลาเช้า โมงเศษ เสด็จเรือพระที่นั่งศรี ทางคลอง ชุดพระภาษี (คือพระภาษีสมบัติบริบูรณ์ หรือ เจ้าสัวยิ้ม-ผู้ ขุดคลองภาษีเจริญ-เอนก) ไปลงเรือกลไฟสองปล่อง ปาก คลองกะทุ่มล้ม ใช้จักรไปถึงปากคลองเจดีย์บูชาเพลาบ่าย ๔ โมงในวันแรม ๘ ค่ำ แรมปากคลองคืนหนึ่ง” รุ่งขึ้นจุดสั้น ๆ ว่า เสด็จฯถึงพระปฐมเจดีย์ ๕ โมงเช้า แล้วไม่บันทึกเสีย 9 วัน จนวันถัดไปคือวันพุธ แรม ๑๑ ค่ำ ซึ่งเท่ากับวันที่ ๒๕ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๑๓ เป็นวันสำคัญ จึงจดว่า.. “ทรงยกยอดพระปฐม ฟ้าร้องทิศทักษิณ บ่ายโมง กลับ แรมปากคลอง” ครั้นวันที่ ๒๖ ก็เสด็จฯถึงพระบรม มหาราชวัง กับกรมศิลปากรได้แปลถึงบันทึกในหนังสือ สยาม รีโปสตอรี่ ฉบับ ค.ศ.๑๔๗๐ พ.ศ. ๒๕๑๓ หน้า ๒๙๓- ๓๙๔ มาลงว่า ๒ พฤษภาคม ๒๕๓๙ กัลยาณมิตร ภาพพระปฐมเจดีย์ ภาพกระบวนเสด็จ กระบวนแห่ ทั้งทางเรือ และทางบก ภาพพระราชวังนครปฐม ล่าคลอง เรือกลไฟ เรือแบบโบราณต่างๆ ล้วนแล้วแต่มีความสอด คล้องกับบันทึกดังอ้าง ผู้เขียนจึงเห็นว่าทั้งหมดนี้ จิตรกร น่าจะเน้นแสดงแต่เรื่องยกยอดพระปฐมเจดีย์เพียงเรื่องเดียว เรื่องเปิดคลองเป็นแต่เพียงเรื่องเล็ก ๆ ไม่น่าจะถูกเลือกมา เขียนด้วย หรือแม้ถูกเลือก ก็ควรวาดองทั่วหรือเครื่องจักร เครื่องกล บริเวณปากคลองมากกว่าที่เห็น ว่าถึงเรื่องเปิดคลอง เพื่อให้หายข้องใจสักเล็กน้อย คลองภาษีเจริญ หนังสือประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๒๕ เรื่องสถานที่ต่างๆ ที่รัชกาลที่ ๔ ทรงสร้าง พระนิพนธ์สม เด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวว่าเริ่มขุดเมื่อ พ.ศ.๒๕๐๐ แล้วเสร็จในสมัยรัชกาลที่ £ “ได้เสด็จพระราชดำเนินเปิดคลองเมื่อเดือน 5 ปี มะเมีย พ.ศ. ๒๕๑๔” รายละเอียดเรื่องการเปิดคลองยังไม่ เคยพบ ณ ที่ใด กับเรื่องพระราชวังนครปฐม ซึ่งอาจารย์จุลทัศน์อ่าน ภาพไว้ดีแล้ว แม้ผู้เขียนก็ต้องอาศัยงานอ่านของท่าน ใน ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๒๕ ให้ความรู้เพิ่มเติมแก่เราว่า พระราชวังนี้ ร.๕ ได้เคยเสด็จฯไปประทับหลายครั้ง ต่อมา พระราชวังชำรุดทรุดโทรม จึงถูกรื้อเสียโดยมาก ในสมัย รัชกาลที่ 5 คงเหลือเพียงพระที่นั่งองค์ใหญ่ กรมศิลปากร ได้ทำเชิงอรรถเมื่อปี พ.ศ.๒๕๐๙ บอกว่า ปัจจุบัน (ปี ๒๕๐๗) ใช้เป็นที่ทำการเทศบาล ผู้เขียน (เอนก) สนใจเรื่องพระ ราชวังนี้ ทั้งข้องใจว่าทำไมหารูป หารายละเอียดไม่ค่อยได้ อ่านต่อหน้า สถ