พระมโหสถ : หน้า 115/132

พระมโหสถ เรื่อง : สำนวนเก่า ภาพ : พุทธศิลป์ ความเดิม เมื่อพระราชามีพระราชประสงค์จะให้รับตัวมโหสถเข้ามาในพระราชวัง ปุโรหิตก็ทูล คัดค้านเช่นเดิม และออกอุบายให้พระราชาทดลองดูปัญญาของมโหสถ ด้วยการส่งไม้ตะเคียน ที่เกลาแล้ว มีขนาดเท่ากันทั้งท่อนมาให้ชาวบ้านปัจจิมถามว่า ส่วนไหนเป็นด้านต้นหรือต้าน ปลาย ขาวบ้านไม่สามารถหาคำตอบได้ ชวนกันไปหามโหสถบัณฑิต มโหสถบัณฑิตทราบใน ทันที แต่ต้องการให้ชาวบ้านเห็นด้วยตาตนเอง จึงให้เอาน้ำมาใส่ถาด นำท่อนตะเคียนมาลอย ในน้ำ เพื่อให้เห็นว่า ส่วนที่จมลงในน้ำ คือส่วนหัว เพราะมีน้ำหนักมากกว่า ต่อมาพระราชา ทดสอบด้วยการให้ทายหัวกะโหลกของมนุษย์ ๒ หัว ว่าหัวกะโหลกอันไหนเป็นของผู้หญิงหรือ 20 ผู้ชาย กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ เมื่อนั้นบัณฑิต จึ่งใท้จดหมาย เจ้ารำาว พิงคิด ในจิตวิญญาณ หัวผีหญิงขาย ส่งให้ไปพลัน พินิจทิศดู เจา?อาการ ชาวคามวาลี เห็นคิขยัน หน่อศาสดาจารย์ เห็นแท้แก่ใจ ชักขวนเพื่อนกัน เข้าไปวียงชัย แลกหัวผู้ชาย ถึงพระโรงหลวง ตรงไปข้างท้าย รอยไม่วนไป เสนาทั้งปวง เขาให้เข้าไป แสกหัวผู้หญิง ยิ่งยังกริชไซร้ ขาวบ้านด้วนหน้า มิข้าทูลไข กริชคดอย่างไร ดั่งนั้นแลนา ให้เจ้งพระทัย เหมือนหนหลังมา มโหสถกุมาร พินิจคิดอ่าน ด้วยญาณปัญญา วิเทหท้าวไท เมื่อนั้นจอมไตร ได้ฟังวาจา หัวผีชายหญิง เห็นจริงแกตา พระองค์ภิรมย์ ขื่นชมหรรษา หน่อศาสดา ลิ้มทุกอัน ตรัสแก่อาจารย์ ตุลาคม ๒๕๓๘ ปัดเดี่ยวเข้า ©) กัลยาณมิตร