การมีปัญญาและคุณธรรม : หน้า 57/132

การเป็นอยู่ของบุคคลที่มีปัญญามีความรู้อย่างเดียว แต่ด้านจิตใจขาดหลักยึดเหนี่ยว ก็ย่อมมีชีวิตอยู่ได้เหมือนกัน แต่อยู่ไปแบบลุ่มๆ ดอนๆ ไม่ค่อยราบรื่นนัก มีการขึ้นลง ตามกระบวนการของชีวิต และก็มักจะเป็นไปในทางที่ไม่ ค่อยตรงจุด ไม่ตรงเป้าของชีวิตอย่างแท้จริง ธรรมดาเรือที่แล่นไป จะถึงจุดหมายปลายทางได้ ย่อมประกอบด้วยเหตุ ๒ ประการคือ มีเครื่องยนต์ดี และมี หางเสือที่จะบังคับให้ตรงทาง หากเรือมีเครื่องยนต์ดีอย่าง เดียวเรือนั้นก็อาจแล่นไปได้ แต่มักไม่ตรงทาง ไม่ตรงจุด หมายที่ต้องการ เพราะขาดหางเสือที่คอยบังคับให้เรือแล่น ไปตามทิศทางที่ต้องการ เรืออาจไปเกยตื้น ชนคอหรือสิ่ง กีดขวางอย่างอื่น หรืออาจเลยจุดหมายปลายทางก็อาจเป็นได้ ดวย มีความรู้เท่ากับมีกำลังอยู่ในตัว มีความคิดที่ดีเท่า กับมีความสว่างอยู่ในใจ มีความรู้แต่เพียงอย่างเดียวหาก ปราศจากความคิด ก็เหมือนกระบือตาบอดเดินป่า ย่อมจะ มะงุมมะงาหราขวิดสิ่งยึดขวางอะไป เรียกว่าสิ่งใดขวางอยู่ ข้างหน้าเป็นขวิดฟิดฟาดไปหมด โดยไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย เพราะมีกำลังวังชามาก แต่ตามองไม่เห็นอะไรเลย มีความรู้อย่างเดียวเอาตัวรอดยาก ดังคนโบราณ กล่าวไว้ว่า “ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด” ความคิดที่ดีเป็นส่วนประกอบของความรู้ ช่วยให้ ความรู้ดำเนินไปตามครรลองที่ดีงาม ดีงาม ถูกต้อง เป็นเหมือน หน่วยกรองงาน เป็นเหมือนนายตรวจ เป็นเหมือนห้ามล้อที่ ปัญญาเปรียบได้กับเครื่องยนต์ดี ศาสนาเปรียบได้กับหางสี" ผู้มีปัญญาจะดำเนิน กิจการกัน ใดก็ตาม จ่าต้องมีคุณธรรมคือศาสนาคอยกำกับจิตใจได้วย เพื่อเป็นสิ่งเหนี่ยว รั้งปัญญาให้ปั่นไปในทางที่ถูกนี่ควร หรือเรือที่มีหางเสือแต่ไม่มีเครื่องยนต์ ก็ไร้ประโยชน์อีก เหมือนกัน เพราะเรือไม่สามารถแล่นไปได้ ดังนั้นจึงต้อง อาศัยทั้งสองอย่างประกอบกันและเป็นไปพร้อมๆ กัน ปัญญาเปรียบได้กับเครื่องยนต์ดี ศาสนาเปรียบได้ กับหางเสือ ผู้มีปัญญาจะดำเนินกิจการอันใดก็ตาม ว่าต้องมี คุณธรรมคือศาสนาคอยกำกับจิตใจไว้ด้วย เพื่อเป็นสิ่งชักจูง น่าวปัญญาให้ใช้ไปในทางที่ถูกที่ควร มีปัญญาแต่ขาดคุณธรรม ก็เหมือนเรือที่มีเครื่องยนต์ดีแต่ขาดหางเสือ ฉะนั้นการทำกิจ การนั้นๆ อาจน่าเข้ารกเข้าพง นำความหายนะ นำความ เสื่อมเสีย นำความเดือดร้อนมาให้ก็ได้ หากปราศจาก เครื่องเหนี่ยวรั้งจิตใจ พูดให้ชัดก็คือ เมื่อมีความรู้แล้วควรจะมีความคิดที่ดี สิงหาคม ๒๕๔๐ หยุดยวดยาน ฉะนั้น คมคิดนี้แหละเป็นบ่อเกิดแห่งความ เป็นคนมีเหตุผล มีสามัญสำนึก มีความยั้งดีด มีความชั่งใจ ว่าควรไม่ควรอย่างไร มาให้คนเรามีความยุติธรรมอยู่ในใจ และอย่างน้อยที่สุดก็ให้รู้จักระงับอารมณ์ของตัวเองเพื่อหยุด การกระทำโดยหุนทันพลันแล่นได้ชั่วขณะ เครื่องยนต์เรือกับหางเสือ ความเร็วของรถกับห้ามล้อ เป็นสิ่งที่ไม่ควรแยกจากฉัน ต้องอยู่ด้วยกันไปด้วยกัน ฉันใด ความรู้กับความดีด ปัญญากับศาสนา ก็ควรต้องไปด้วยกัน ไม่ควรแยกจากกัน ฉันรุ่น เปลืฉกกระพี้และแก่น อย่างไหนก็ส ต้นไม้ทั้งหลายย่อมประกอบด้วยเปลือก กระพี้ และ กัลยาณมิตร Ce