การทำหน้าที่ของตน : หน้า 83/136

เปลี่ยน เป็นอันว่าถ้าใครมีอาชีพอะไร ทำหน้าที่อะไร ถ้าต่างทำหน้าที่ของตนให้ดีที่สุดแล้ว ก็จะมีส่วนช่วยทำ ประโยชน์ให้แก่ส่วนรวมด้วยกันทั้งสิ้น ฉะนั้นบนป่า ใครมีภาระอะไร ขอให้ผู้นั้นจัดการกับสิ่งที่ตนแบกไว้ ให้เรียบร้อยดี ก็นับว่ายังประโยชน์ให้สำเร็จ ถึงอย่างไรข้าพเจ้าก็จะเว้นการแสดงความสำนึก ในพระคุณของท่านเสียมิได้ ในการที่ท่านมีเมตตากรุณาต่อ ข้าพเจ้าสองพ่อลูก และมีความปรารถนาดีต่อมหาชน ส่วนรวม" สหเสนาบดี เห็นธนิยะยืนยันเจตนาแข็งขันอยู่อย่างนั้น ก็จำต้องปล่อยให้สองพ่อลูกลากลับไป บทที่ ๑๖ ทะเลชีวิต ก่อนที่ขบวนเกวียนของธนิยะจะเคลื่อนออก จากกรุงไพศาลีมุ่งหน้าสู่กรุงสาวัตถี และแวะพักที่ เมืองสาเกตในระหว่างทางนั้น ธนิยะได้ยับยั้งอยู่ จนถึงกำหนดวันงานนักขัตฤกษ์พิเศษของแคว้น วัชชี ทั้งนี้เพื่อเปิดโอกาสให้สุรเสนะได้ศึกษาขนบ ประเพณีและรู้เห็นเหตุการณ์ในท้องถิ่นนั้น ๆ เมื่อถึงสมัยแห่งนักขัตฤกษ์เช่นนี้ มหาชนย่อมรื่นเริง แต่งกายประกวดกัน ยังเวลาให้สิ้นไปด้วยความบันเทิงใจ ทั้งในทิวาและราตรี มหรสพต่างชนิดมีแสดงอยู่ทั่วไป การ รื่นเริงนั้นย่อมมีตามความสมควรแห่งกลุ่มชน บางพวกพอใจใน การสโมสรสันนิบาต ก็ไปยังที่ซึ่งมีพิธีการประชุม ซึ่งชนชั้น กษัตริย์, อำมาตย์ และเศรษฐีคฤหบดีผู้มีชื่อเสียงถือว่าเป็น สถานที่อันมีเกียรติที่ตนควรไป บางพวกพอใจในการเตร็ดเตร่ ตามทุ่งนา ป่าเขา หรือสวนมะม่วงนอกพระมหานครออกไป ก็ชวนกันท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจเป็นหมู่ๆ บางพวกที่ พอใจจะได้รับอากาศอันปลอดโปร่งแห่งทะเลสาบหรือปังใหญ่ กว้าง ก็พากันไปเล่นเรือซึ่งชาวบ้านจัดเตรียมไว้ให้เช่า ในยาม บ่ายแดดอ่อน รื่นเริงร้องเพลงกันเป็นที่บันเทิงจิต ท่านสิหเสนาบดีได้เอื้อเฟื้อนำสุรเสนะไปชมมหาสภา ซึ่งมีการประชุมแห่งกษัตริย์ลิจฉวีและอำมาตย์ราชบริพาร พร้อมทั้งเศรษฐีคฤหบดี ในวันสำคัญนั้น ได้มีการกล่าวถึง อดีตประวัติแห่งพระราชา และคนที่มีชื่อเสียงสำคัญ ๆ ของ แคว้นนี้อันเป็นเหตุให้เกิดนามเจดีย์ คือวัตถุและสถานที่ระลึก ต่าง ๆ เช่น อุเทนเจดีย์อันตั้งอยู่ด้านบูรพา, โคดมกเจดีย์ ด้านทักษิณ, สัตตัมพุเจดีย์ ด้านประจิม และพหุปุตตเจดีย์ ด้านอุดร แห่งพระนครไพศาลี ทั้งนี้เพื่อให้สุรเสนะได้รู้เห็น ระเบียบประเพณี และวิธีการในการนั่งลดหลั่นตามลำดับ ฐานันดร, ลักษณะการแต่งตัว ตลอดจนการรักษาระเบียบใน การประชุม ซึ่งยังความตื่นตาตื่นใจ ในประเพณีนิยมอันดีงาม ของชาวรัชช์ให้เกิดแก่สุรเสนะมิใช่น้อย สุรเสนะ ะได้สังเกตเห็น ระเบียบต่าง ๆ กันอันเร้าให้เกิดสามัคคี เป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน ก็นึกชมเชยอยู่ในใจ เมื่อกลับมาถึงหมู่เกวียนยังไม่เย็นนัก ธนิยะก็ให้ติมพรพาสุรเสนะไปดูการเล่นเรือ เพื่อให้ได้สังเกต เห็นประเพณีการรื่นเริงในทะเลสาบ และการขับเพลง ซึ่ง มีความหมายชวนให้ใช้ความคิด ครั้นสุรเสนะรับประทานอาหารและเตรียมตัวเสร็จแล้ว ก็ขึ้นมาร่วมทางไปกับติมพรุและชาวขับเกวียนบางคน ใน ถนนซึ่งตรงไปสู่บึงใหญ่หรือทะเลสาบนั้น มียานเทียบด้วยม้า บรรทุกผู้คนไปมาอยู่คับคั่ง บ้างไม่สะดวกด้วยยานก็อุตสาหะ เดินไป ประเพณีของชาววัชชี ที่ถือกันเป็นเคร่งครัดมีอยู่ ๓ ประการ ดังปรากฏกระแสพระพุทธดำรัสโต้ตอบกับพระ อานนท์เถรเจ้า ณ สมัยหนึ่ง ขณะที่พระเถระยืนถวายอยู่งานพัด ณ เบื้องพระปฤษฎางค์ สมเด็จพระบรมศาสดาได้ตรัสขึ้นก่อน ว่า (๑) “ดูก่อนอานนท์ เธอเคยได้ยินบ้าง ไหมว่าชาววัชชีนั้นมีการประชุมกันเนืองนิตย์ และไม่ค่อยขาดประชุม? “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระพุทธเจ้า เคยได้ยินดังนั้น “ดูก่อนอานนท์ ตราบใดชาววัชชียัง ประชุมกันเนืองนิตย์และไม่ค่อยขาดประชุม ตราบนั้นชาววัชชีย่อมหวังความเจริญได้ ไม่มี เสื่อมข -ทัมนิกาย ๑๑/๑๐ -สุด นตปิฎก ๙/๑ "ความหมายตามที่แปลนี้ ตามอรรถกถาทีฆนิกาย มหาวรรคหน้า ๑๔๙