ความคุ้นเคยและรสชาติของอาหาร : หน้า 121/136

กับกัปปดาบสผู้มีอัธยาศัยต้องกันอย่าง ยิ่ง เมื่อใจท่านรัญจวนอยู่อย่างนี้ก็นอน ไม่หลับ บริโภคอาหารไม่ได้ เกิดโรคลง แดง ทุกขเวทนาเป็นไปอย่างแรงกล้า พระเจ้ากรุงพาราณสีสั่งแพทย์ ห้าสกุลมาให้รักษา แต่ก็ไม่อาจให้หาย ได้ ดาบสผู้เฒ่าทูลพระราชาว่า ถ้า ต้องให้หายก็ขอให้ส่งท่านไปยังหิมวันต ประเทศ พระราชาอนุโลมตาม รับสั่ง ให้นารทะอำมาตย์และพรานไพร ผู้ชำนาญทางไปส่งเกสวะถึงที่อยู่ใน หิมวันต์ เมื่อได้เห็นหน้าศิษย์ที่รัก อยู่ ในท่ามกลางคนที่คุ้นเคย ความคิดถึง หายไปใจสบายโรคก็ระงับ กัปปดาบส ได้ถวายอาหารง่าย ๆ คือยาคูที่ทำด้วย ข้าวฟ่างและลูกเดือย ผักต้มก็จืดชืดไม่ มีรสอะไร โรคของเกสวะระงับไปเพราะ ความคุ้นเคย ไม่กี่วันพระเจ้าพาราณสี เกสวดาบสตอบว่า “ของดีหรือไม่ดี น้อยหรือมากนั้น ไม่สำคัญ สำคัญที่มีผู้คุ้นเคยบริโภคอยู่ ด้วยที่ใด ที่นั้นอาหารย่อมมีรสอร่อย เพราะความคุ้นเคยทำให้เกิดรสอย่างยิ่ง” นารทะอำมาตย์สดับคำของ ดาบสแล้วกลับไปกราบทูลพระราชา ให้ทรงทราบ พระราชาทรงชื่นชมยินดี กัปปดาบสในครั้งนั้น คือองค์พระ พุทธเจ้า ในสมาคมที่มีความคุ้นเคยกัน อาหารก็อร่อย บรรยากาศ รื่นรมย์ จิตใจชื่นบาน รู้สึก ปลอดภัย ส่วนในสมาคมที่ไม่ รับสั่งให้นารทะอำมาตย์ไปถามอาการ คุ้นเคย ในสมาคมแห่งผู้มุ่งร้าย ป่วยของดาบส นารทะไปเห็นท่านหาย อาหารก็คลายรส บรรยากาศ อาหารจะไม่มีรสจะทำประณีตสักเพียง ใดก็ไม่อร่อยเท่าบริโภคกับคนที่รักใคร่ คุ้นเคยกัน อันที่จริง ความคุ้นเคยเป็นรสอย่าง หนึ่งแล้ว คือเป็นรสอยู่ในตัวมันเอง เรียก สามัคคีรส หรือวิสสาสรส คนผู้ไม่มีที่ คุ้นเคยเลย ย่อมอยู่อย่างว้าเหว่ ไร้ความ สุขความเพลิดเพลิน คนมีที่คุ้นเคย ย่อมมีความสุขความชื่นชม ความคุ้น เคยสนิทสนมจึงมีคุณแก่ชีวิต ถ้าท่านสังเกต จะเห็นว่า ท่าน ผู้ใหญ่ที่มีฐานะพอจะเอื้อเฟื้อผู้อื่นได้ เมื่อเวลาบริโภคมักจะเชิญหรือเรียกคน ที่ชอบพอสนิทสนมให้ร่วมบริโภคด้วย สังสรรค์กันไป ปรารภเรื่องนั้นเรื่องนี้ไป ดูเพลิดเพลินดี ท่านบอกว่า “กินคน เดียวไม่อร่อย” ๒. คำพูดที่ดี ย่อมเป็นรส กำซาบ ในเมื่อบัณฑิตได้สนทนากับ บัณฑิต ได้แลกคำสุภาษิตซึ่งกันและกัน ทำให้ชื่นชมโสมนัส ทำให้เบากายเบาใจ จากโรคแล้วอย่างดีเกิดประหลาดใจ จึง อึดอัด ใจหดหู่ระแวง รู้สึกอยู่ โล่งใจ สุขใจ เพราะฉะนั้นท่านเกสว ถามว่า กัปปดาบสมีวิธีรักษาโรคอย่างไร ท่านจึงหายได้อย่างรวดเร็ว เกสวดาบสตอบว่า “เพราะความดีอันน่ารื่นรมย์ เพราะหมู่พฤกษา (วกขา) อันน่ารื่นรมย์ ท่ามกลางอันตราย เพราะคำสุภาษิตของกัปปดาบส นี่แหละ ข้อสังเกต นารทะคือสิ่งที่ทำให้เรารื่นรมย์ ทำให้ เราหายจากโรค” นารทะอำมาตย์ถามต่อไปว่า “พระคุณเจ้าบริโภคข้าวสาลี ระคนด้วยเนื้ออันสะอาด แต่ไม่อาจให้ โรคระงับได้ ไฉนข้าวฟ่างและลูกเดือย อันไม่มีรสเค็มจืดชืด จึงทำให้ท่านหาย โรคได้ ไฉนท่านจึงนิยมยินดีในอาหาร อันไม่มีรสเช่นนั้น” ๑. เรื่องนี้แสดงหนักไปทางรส แห่งความคุ้นเคย ความสนิทสนม ที่เรียก ในภาษาบาลีว่า วิสสาสรส เราจะเห็น ได้ว่าในวงอาหารนั้น ถ้ามีคนที่คุ้นเคย อยู่ด้วย การบริโภคอาหารจะมีรสขึ้น หนุ่มสาวที่รักกันบริโภคอาหารด้วยกัน อะไร ๆ ก็ดูอร่อยไป “ได้หมด” ตรงกัน ข้าม การบริโภคอาหารกับคนแปลกหน้า หรือกับคนที่ชังกัน มองหน้ากันไม่สนิท ดาบสจึงว่า “ความดีอันน่ารื่นรมย์ หมู่พฤกษ์อันน่ารื่นรมย์ และคำสุภาษิต ของกัปปดาบส ทำให้รื่นรมย์.....” รวม ความว่า ได้เห็นคนดีอยู่ใกล้คนดี ระลึกถึงความดีของคนดี บรรยากาศ อันดี และคำพูดที่ดี ๓ อย่างนี้ทำให้ รื่นรมย์ ๓. เรื่องนี้แสดงอีกอย่างหนึ่งว่า ความพรั่งพร้อมด้วยวัตถุมิได้สำคัญ เสมอไป ความสบายใจเพราะได้อยู่กับคน ที่คุ้นเคยมีความสุขกว่า เมื่อเป็นดังนี้ มนุษย์ควรแสวงหาอะไร ลองคิดดู Kalyanamitra.org ๑๑๙