เฉลิมรัชมังคลาภิเษก : หน้า 6/124

เฉลิมรัชมังคลาภิเษก ในรอบร้อยปีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ดำรงราชสมบัติอยู่นานเสียเปล่า เมื่อข้าพระพุทธเจ้ามาระลึกถึง ความเจริญแห่งกรุงสยามในระหว่าง ๔๐ ปีที่ล่วงแล้ว ทำให้รู้สึกนิยม ในพระบรมโพธิสมภาร แห่งใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาทหาสิ่งใดเปรียบเสมอ เหมือนมิได้ แม้จะหา สิ่งใดมาสั่งกับประโยชน์ซึ่งใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาท ได้ทรงบันดานให้บังเกิดขึ้นแก่ชาติบ้านเมืองแลชนนิกรทั่วไป ให้ได้ ประมาณพอกันก็มิได้เลย นับว่าได้เสด็จอวตาลมาในกาลสมัยอัน เหมาะยิ่ง กล่าวคือเวลาที่กรุงสยามซึ่งจะเจริญยึดตัวขึ้น เป็นเวลาหัวต่อ ระหว่างเก่ากับใหม่ ถ้ามิได้อาไศรยพระปรีชาญาณสามารถแห่ง ใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาท ทรงพระมหากรุณาชักจูงประชาชนด้วย รัฐถาถิปปาละโนบายอันสุขุม ให้ดำเนินไปในหนทางอันชอบใช้ เมืองไทยก็จักหาได้ขึ้นสู่ความเจริญรุ่งเรืองเช่นนี้ไม่เลย....ฯลฯ” “อันพระเมตคุณนี้เป็นอาภรอลงกฎพระมหากระษัตราธิราชงาม ยิ่งกว่าอลังการใด ๆ แลเป็นพระแสงอันมีฤทธิ์มีเดชยิ่งกว่าพระแสงทั้งปวง อาจที่จะกระทำให้ทรงชนะทั่วไปเพราะว่าใจแห่งมนุษย์จะเอาชนะได้ก็ ด้วยเมตตาเป็นอาทิ เพราะฉะนั้นจะต้องนับว่า ใต้ฝ่าลอองธุลีพระบาท ทรงเป็นซิตาวีอันยิ่งใหญ่ ทรงชนะจิตยแห่งชนนิกรแล้วยังได้ทรงผูกพัน ไว้ด้วยพระเมตตากรุณภาพนั้นเอง ชนทั้งปวงจึงมิได้มีเวลารู้สึกอย่างอื่น นอกจากอิ่มใจว่า ได้พำนักพระบาระมีแห่งใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทเป็นที่ ร่มเย็นเกษมสำราญนิราศพ้นสรรพยันตราย แม้แต่ชนชาวประเทศอื่น ก็พากันสรรเสริญพระเกียรติคุณ แต่ตั้งจิตรคิดเป็นไมตรีนี้ ก็เพราะ พระเมตตาบาระมีบันดานดลใจให้นิยมในพระราชกฤษฎาภินิหารทั่วกัน ส่วนพระมหากรุณาคุณอันมีอยู่ในประชาชนก็ปรากฏอยู่แก่ตา ได้ทรง พระอุสาหะทรงพระราชดำริห์สรรพกิจน้อยใหญ่ เพื่อให้บังเกิดความสุข แลทรงชักจูงให้ดำเนินไปในหนทางที่ชอบ แลหนทางที่ผิดเปรียบประหนึ่ง บิดาปราณีบำรุงเลี้ยงบุตรอันเป็นที่รักใคร่ มิได้มีเวลาทรงเบื่อหน่าย หรือย่อท้อสักขณะเดียว สู้ทรงทนความลำบากพระวรกายมุ่งหมายแต่ประโยชน์ แห่งประชาชนเป็นที่ตั้ง ยังมิหนำซ้ำ ทรงวางพระองค์ไว้ให้เป็นตัวอย่าง แห่งชนทั้งหลายควรประพฤติอย่างไรจะชอบจะดียิ่ง สิ่งนั้นได้ทรงกระทำ ไปด้วยพระขันตี และพระวิริยพาธเสมอต้นเสมอปลายให้ปรากฏ เพื่อชน ทั้งหลายจะได้พยายามโดยเสด็จตามทางนั้นบ้าง..... พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก ยังได้สะท้อนให้เห็นถึงความจริงที่ว่า การ ปกครองประเทศให้เจริญมั่นคงได้นั้น ต้องอาศัยความสามัคคีเป็นที่ตั้ง เมื่อก่อน ประเทศของเราอยู่เพียงแต่ลำพัง มิได้ติดต่อเจริญไมตรีกับประเทศอื่น ความ คิดเห็นหรือการตั้งจุดประสงค์ในหลักการปกครองย่อมต่างคนต่างคิด ตาม อัธยาศัยและไม่กว้างไกล ครั้นได้เจริญไมตรีกับนานาประเทศ พระมหากษัตริย์ และเหล่าขุนนางทั้งหลายจะต้องมีความตั้งใจในการบริหารประเทศร่วมกัน เพื่อให้ชาติมีความเจริญมั่นคง ขณะเดียวกันยังสามารถดำรงอิสรภาพของ แผ่นดินไว้ยั่งยืน การอันนี้จะสำเร็จได้ก็ด้วยพลังแห่งความสามัคคีของชนทุก หมู่เหล่า ในพระราชวโรกาสมหามงคลเช่นนี้ รัฐบาลและประชาชนยังได้ถือเป็น โอกาสอันดีที่จะได้สร้างสิ่งอันเป็นสาธารณประโยชน์ร่วมกัน เป็นอนุสาวรีย์ รถพระที่นั่งทัตมารุต ตกแต่งเป็นรูปนารายณ์ทรงครุฑ สมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ทรงออกแบบถวายเป็นตราสำหรับงาน พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษกโดยเฉพาะ แห่งความดี เพื่อระลึกถึงพระมหากษัตริย์ผู้เป็นที่พึ่งแห่งปวงชน ดังความ ในจดหมายเหตุสร้างสะพานเฉลิม ๕๕ (คือสะพานเดียวกับสะพานเฉลิมโลก ที่ประตูน้ำในปัจจุบัน) ความว่า “อนึ่งที่ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสะพานและถนน สายนี้ขึ้น ย่อมเป็นสาระแก่นสารแลเป็นพระราชสาธารณะกุศลประดุจ หนึ่งว่าย่นมรรคาให้ประชาชนทั้งคฤหัสฐ์และบรรพชิตที่อาไศรยอยู่ใน พระนครตอนเหนือใต้ให้สัญจรไปมาใกล้แลเร็วพลัน ใช่แต่เท่านั้น เป็นทำเลที่มีอากาศโปร่งเย็นสบายเสมอว่า เปิดช่องโอกาสให้หมู่นิกรชน ทั้งหลาย ได้มาเที่ยวถึงสวนดุสิตและสระอโนดาด ซึ่งได้พระราชทาน พระบรมราชานุญาต โดยพระมหากรุณาให้ไปมาด้วยยานต่าง ๆ หรือ นั่งเล่นเดินเล่นเพื่อบำรุงร่างกายสบายใจเป็นสุขสวัสดิ์.... เป็นที่ประจักษ์ว่า คุณธรรมอันประเสริฐประการหนึ่ง ที่ก่อความสำนึก อยู่ในดวงพระราชหฤทัยของพระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์ คือ ความเคารพ สักการะและความกตัญญูที่ทรงมีต่อบรรพบุรุษไทย ผู้ยอมเสียสละเลือดเนื้อ เพื่อรักษาแผ่นดินไทยเอาไว้ให้ลูกหลานไทยสืบไป ดังนั้น ในพระราชพิธี เฉลิมรัชมังคลาภิเษก วัตถุประสงค์ที่สำคัญอีกประการหนึ่ง เพื่อแสดง ความเคารพสักการะสมเด็จอดีตพระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ ผู้ทรงมี พระคุณต่อแผ่นดินไทย ดังความในพระราชกระแสของพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถึงพระยาสุริยานุวัตร์เสนาบดีกระทรวงพระคลัง มหาสมบัติ มีพระราชประสงค์จะเสด็จพระราชดำเนินประกอบพิธีรัชมงคลที่ กรุงเก่าว่า “ถึง สั่งพระยาสุริยานุวัตร์ ด้วยการที่คิดจะขึ้นไปทำบุญที่กรุงเก่านี้ ตามแบบอย่างที่พระเจ้าแผ่นดินได้เสวยราชย์ใหม่ ต้องเสด็จขึ้นไป กรกฎาคม ๒๕๓๑ Kalyanamitra.org