คุณสมบัติของคนดี : หน้า 95/113

ของคนดี คือ รู้จักเหตุ สาวผลไปหาเหตุ รู้จักผล ได้เหตุแล้วเล็งถึงผล รู้จักตน ว่าอยู่ในฐานะอย่างไร ควรทำอย่างไร รู้จักประมาณ ในการบริโภคใช้ สอย รู้จักกาล ควรทำอะไรในกาล เช่นไร รู้จักประชุมชน, สังคม ว่าสังคม ไหนควรเข้าไปด้วยอาการอย่างไร รู้จักเลือกคบคนว่า คนไหน ควรคบได้แค่ไหนเพียงใด นอกจากนี้คนดีต้องมีกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ประกอบด้วย ลักษณะแห่งบัณฑิตคือพูดดี ทำดี คิดดี ๔.สมชีวิตา-เลี้ยงชีพให้เหมาะสม แก่ฐานะของตน ข้อนี้มีความสำคัญมากเหมือนกัน ๒.อารักขสัมปทา ให้พยายาม รักษาทรัพย์สมบัติที่หามาได้โดยชอบธรรม คุณสมบัติ ๔ ประการคือ นั้นคงไว้ และให้เจริญเพิ่มพูนขึ้น นอกจากนี้ จึงประกอบด้วย เมื่อยังอยู่ในฐานะยากจนก็ควรอยู่อย่าง เสงี่ยมเจียมตัวไม่ควรฟุ้งเฟ้อให้เกินฐานะ -ของอะไรหายก็พยายามแสวงหา ตน เรื่องทำนองนี้จะเอาอย่างคนอื่น เพื่อให้การรักษาทรัพย์เป็นไป อย่าปล่อยปละละเลย หายก็แล้วไป ไม่ได้ โดยสม่ำเสมอ พึงเว้นอบายมุข 5 คือ -เป็นนักเลงหญิง -เป็นนักเลงสุรา -เป็นนักเลงการพนัน สอย -คบคนชั่วเป็นมิตร -เป็นนักเที่ยวกลางคืน -เกียจคร้านทำการงาน - ในประการสุดท้ายคือ เกียจคร้าน -พยายามซ่อมแซมของที่ชำรุด อนึ่ง เมื่อฐานะเปลี่ยนแปลงไป ให้อยู่ในสภาพที่ใช้การได้ต่อไป การจับจ่ายใช้สอยก็ควรจะเปลี่ยนแปลง รู้จักประมาณในการบริโภคใช้ ไปด้วย เป็นคนลอยได้ ลดได้ ทำตน เหมือนเรือลอยอยู่ในน้ำ เมื่อน้ำขึ้นก็ขึ้น -ให้คนที่เป็นแม่บ้าน พ่อเรือน ตามน้ำ เมื่อน้ำลงก็ลงตาม เรือจึงลอย ๓.กัลยาณมิตตตา-การคบคนดี อยู่ได้เหนือน้ำตลอดเวลา บางคนลอย ได้ แต่ลดไม่ได้ อย่างนี้พอถึงคราววิบัติ เป็นมิตร คนที่จะตั้งเนื้อตั้งตัวต้องพยายาม จะล่มจม ทำการงานนั้น จะทำให้ทรัพย์สมบัติที่ คบคนดีเข้าไว้ เพื่อจะได้มีกำลังใจใน การทำความดี ไม่ชวนกันเหลวไหล ทำ มีอยู่แล้วหมดสิ้นไป สมบัติใหม่ก็ไม่เกิด ขึ้น ส่วน ๕ ข้อข้างต้นก็เป็นเรื่อง ชีวิตให้ไร้สาระ ผลาญทรัพย์สินโดยไร้ประโยชน์ คนดีนั้น ย่อมประกอบด้วยธรรม อ่านต่อฉบับหน้า สิงหาคม ๒๕๓๕ กัลยาณมิตร ๙๓