พระพุทธศาสนาและเหตุผล : หน้า 93/113

หนุ่มส่วนมาก ขอให้เธอมองอะไร ๆ อย่าง กว้างขวางรอบคอบก็จะมองเห็นอะไร ๆ ตามความเป็นจริง ข้อนี้แหละจะทำให้ พระมารดามีความสุขอย่างยิ่ง “พระพุทธศาสนานั้นเป็นศาสนา แห่งเหตุผล ทนต่อการพิสูจน์ เหมือน ทองแท้ ยิ่งพิสูจน์ก็ยิ่งเห็นความเป็น ทองมากขึ้น พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระ ศาสดาแห่งพระพุทธศาสนาก็เคยทรงเป็น กษัตริย์อย่างพวกเรา เคยเปี่ยมล้นด้วย ความสุขในโลกิยารมณ์เช่นพวกเรา หาก ไม่มองเห็นอะไรสักอย่างหนึ่งที่สูงกว่า ประณีตกว่าความสุขชนิดนี้แล้ว ไฉน พระองค์จะทรงสละรัฐสมบัติเสด็จมา อยู่กลางดินเช่นโคนไม้และท้องถ้ำจริงอยู่ ในบางครั้ง พระองค์อยู่บนโลกปราสาท มีเครื่องอำนวยความสะดวกนานาประ การ แต่พระองค์ได้ประจักษ์และทรง สอนไว้ว่า อารมณ์อันวิจิตรตระการตาใน โลกนี้มิใช่กาม แต่ความกำหนัดพอใจ อันเกิดจากความดำรินั่นต่างหากเล่าเป็น กามของตนเมื่อถอนความพอใจในสิ่งนั้น เสียได้แล้ว อารมณ์อันวิจิตรตระการตา ก็คงอยู่อย่างเก้อ ๆ ทำอะไรไม่ได้แก่ บุคคลชนิดนั้นอีกต่อไป “ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดมากที่สุด ในข้อนี้ คือเรื่องของเธอเอง พี่ได้มอบ สตรีอันสรรแล้วว่าสวยงามให้เธอ ได้ เลือกนักดนตรีฝีมือเยี่ยมบรรเลงเพลงที่ ล้วนแต่ไพเราะ ได้ให้จัดสรรอาหาร รส เลิศต่าง ๆ ให้เธอ และภาชนะอันวิจิตร เพริศพรายทำด้วยเงินและทอง แต่เมื่อ จิตใจของเธอระลึกถึงแต่ความตาย ไม่ ดำริถึงอารมณ์เหล่านั้น มันก็ไม่มีอิทธิ พลครอบงำจิตใจของเธอเลย เพราะ พระพุทธศาสนานั้นเป็น ศาสนาแห่งเหตุผล ทนต่อ การพิสูจน์ เหมือนทองแท้ ยิ่งพิสูจน์ก็ยิ่งเห็นความ เป็นทองมากขึ้น ฉะนั้นเธออย่าตัดสินว่าเมื่อมีกิริยาทำนอง เดียวกันแล้ว จะมีปฏิกิริยาอย่างเดียวกัน เสมอไป “เปล่าดอก-วีตโศก! พี่ไม่เคยคิด ที่จะประหารชีวิตเธอ แต่พี่ทำดังนั้น เพื่อให้เธอได้ประจักษ์ด้วยตนเองว่า เรื่อง ควรจะเป็นประการใด แต่บัดนี้เธอก็ได้ รู้แล้ว รู้ด้วยตนเอง ความรู้ที่เกิดจาก ประสบการณ์นั้นประทับใจยิ่งนัก” เมื่อทราบว่าพระเจ้าอโศกจะไม่ ปลงพระชนม์ เจ้าชายวีตโศกทรงปลื้ม พระทัยอย่างใหญ่หลวง ชีวิตลาภเป็น สิ่งประเสริฐแลมีค่าสูงยิ่งสำหรับมนุษย์ อื่นๆ ฉันใด เจ้าชายวีตโศกก็ฉันนั้น บัดนี้พระองค์ได้ทรงมองเห็นเหตุผลบ้าง แล้ว รู้สึกเศร้าพระทัยต่อมิจฉาทิฏฐิ ของพระองค์ แลอาการที่เคยทรงแสดง อย่างดูหมิ่นต่อภิกษุสงฆ์ เจ้าชายน้อยทรงประนมพระหัตถ์ ถวายบังคมพระราชาธิบดีแล้วทูลว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใด ผู้มี พระเนตรคือดวงปัญญาอันสว่างไสว ผู้ 99 บริสุทธิ์หาผู้เสมอเหมือนมิได้ ผู้มีพระ กรุณาอันไพศาลดุจห้วงมหรรณพ ผู้ เป็นที่เคารพสักการะของเทพมุนีและ มนุษย์ทั้งหลาย ข้าพระองค์ขอถึงพระผู้ มีพระภาคพระองค์นั้นว่า เป็นที่พึ่งที่ ระลึกตลอด วิต “พระธรรมใด อันพระผู้มีพระ ภาคตรัสรู้และตรัสสอนไว้ดีแล้ว เป็น นิยยานิกธรรมนำผู้ปฏิบัติตามให้พ้นจาก ทุกข์ได้จริง ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมนั้น ว่าเป็นที่พึ่งที่ระลึกตลอดชีวิต “พระสงฆ์ใด ผู้เป็นสาวกของ พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติ