จตุตถฌาน : หน้า 13/128

สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ละสุข ละทุกข์เสียได้แล้ว ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อด สงบสุขทุกข์อันมีในก่อน ถงคมา เสีย สงบความดีใจเสียใจอันมีใน ก่อนเสียได้ อทุกขมสุข อุเปกขาสติ ปาริสุทธิ เข้าถึงซึ่งจตุตถฌาน ความเพ่งที่สี่ ไม่มีสุขไม่มีทุกข์ มี สติเป็นอุเบกขาเฉยอยู่ มีสติบริสุทธิ์ เป็นอุเบกขาอยู่ อย่างนี้แหละ สมาธิ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว โดย ปริยายเบื้องสูง นี้เนื้อความของ พระบาลีคลี่ความเป็นสยามภาษาได้ ความเพียงเท่านี้ ต่อแต่นี้จะอรรถาธิบาย ทั้ง ปริยัต ปฏิบัติ ปฏิเวธ ในสมาธิลีบ ALD ต่อไป เป็นข้อที่ลึกล้ำคัมภีรภาพนัก หนึ่ง ไม่มีสองต่อไป นี่ส่วนสมาธิ แต่สมาธิจะแสดงโดยปริยายเบื้อง โดยเบื้องตา ต่ำก่อน สมาธิโดยปริยายเบื้องต่ำถือ เอาความตามพระบาลีนี้ว่า อิธ อริยา ลาวโก แปลว่า พระอริยสาวกใน พระธรรมวินัย โวสสคฺคารมฺมณ์ กริดวา กระทำ ให้ปราศจากอารมณ รูปารมณ์ ลัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมา รมณ์ อารมณ์ทั้ง 5 ไม่ได้เกี่ยวแก่ใจ เลย เรียกว่า ปราศจากอารมณ์ ลภติ สมาธิ นั่นแหละสมาธิละ ได้สมาธิ ในความตั้งนั่น ลภติ จิตตสสเส- กฤคดี ได้ซึ่งความที่แห่งจิตเป็นหนึ่ง หรือได้ความที่แห่งจิตเป็นธรรมชาติ สมาธิโดยปริยายเบื้องสูง บาลีว่า อิธ ภิกขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ ภิกษุผู้ศึกษาในธรรมวินัยของพระ ตถาคตเจ้านี้ สงัดแล้วจากกามทั้ง หลาย สงัดแล้วจากอกุศลธรรมทั้ง หลาย เข้าถึงซึ่งปฐมฌาน ความ เพ่งที่หนึ่ง เป็นไปด้วย วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา “วิตก” ความ ตรึกถึงฌาน “วิจาร” ความตรองใน เรื่องฌาน เต็มส่วนของวิจารแล้ว ขอบใจอิ่มใจ “ปิติ" ขอบอกชอบใจ ปลื้มอกปลื้มใจ เรียกว่าปีติ “สุข” มีความสบายกาย สบายใจ เกิดแต่ วิเวก วิเวกชมป์ ประกอบด้วยองค์ มิถุนายน ๒๕๓๙ O® กัลยาณมิตร