บทบาทของหมอตำแยในการคลอด : หน้า 71/128

นั้น ทารกยังคว่ำหน้าขวางตัวอยู่ หมอตำแย ต้องรีบจัดการแก้ไขโดยด่วนก่อนเมื่อมีลมเบ่ง จะได้ช่วยให้คลอดง่ายขึ้น “เข้าถือท้องต้องถูกว่าลูกต่า เอาหน้าคว้าไขว้ขวางไปข้างขวา ช่วยผันแปรแก้ไขใกล้เวลา 99 (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๕๐๗) ตอนข่มท้องหรือถือท้องนี้ บางคนคลอด ยาก ต้องมีผู้ช่วยหมอตำแย โดยมากมักจะ เป็นแม่ตัวหรือแม่สามีมาช่วย เพราะเป็นผู้มี ประสบการณ์มาก่อน กว่าจะข่มท้องให้ทารก เอาศีรษะลงหรือคลอดเสร็จก็ท่า เอาหมอตำแย ผู้ช่วย และมารดาผู้ให้กำเนิดทั้งเหนื่อยทั้ง เพลียไปตามๆ กัน ผู้เขียนมิอาจจะบรรยายได้ ละเอียดลออว่าหมอตำแยและผู้ช่วยทำ อย่างไร บ้าง จึงขอยกบทเสภาขุนช้างขุนแผนมา ประกอบดังนี้ “หมอตำแยแยงแย่ข้าคร่อมท้อง แม่นางเทพทองเข้าข่มส่ง ตัวสั่นหวั่นไหวมีใครลง หมอตำแยว่าตรงแล้วข่มมา ยายคงโก้งโค้งโขยงข่ม เสียงผลุดนอนล้มไปจมฝา" (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๖) หรืออีกตอน “ศรีประจันเจ็บท้องร้องโค้งโค้ง หมอตำแยเข้าโขยงแล้วข่มมา เข้าล้อมข้อมข่มอยู่พัลวัน 39 (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๑๐) เมื่อข่มท้องจนเด็กเอาศีรษะลงแล้ว หมอ ตำแยก็จะสอนมารดาให้ใช้ลมเบ่ง โดยสูดลม หายใจเข้าไปให้เต็มปอดก่อน แล้วเบ่งไล่ลม มิถุนายน ๒๕๓๙ ออกแรง ๆ เด็กก็จะคลอดออกมา เมื่อมารดา ใช้ลมเบ่งมากๆ เข้า ตอนนี้เองเมื่อมารดา ครวญครางด้วยความเจ็บปวด ผู้ช่วยหมอตำแย ก็จะช่วยครางด้วย และเวลามารดาใช้ลมเบ่งก็ ช่วยออกเสียงเบ่งด้วย เพื่อให้มารดารู้สึกว่ามี คนเห็นใจมีผู้ร่วมทุกข์ ผู้เขียนเคยถามพยาบาล ที่โรงพยาบาลราชวิถี เมื่อครั้งผู้เขียนไปคลอด บุตร ได้ยินเสียงนักเรียนพยาบาลที่ยืนล้อม หญิงผู้จะคลอดท่า เสียงครางอือๆ พร้อมกับ หญิงนั้น ซึ่งกำลังร้องครวญครางด้วยความ เจ็บปวดรวดร้าว พยาบาลผู้นั้นได้กรุณาอธิบาย ว่าเพื่อให้มารดาผู้นั้นได้รู้สึกว่ามีคนอื่นเจ็บปวด เหมือนตน ไม่ใช่ตนทุกข์ทรมานแต่ผู้เดียว จะได้ไม่เอาใจใส่เฉพาะตน นอกจากนี้ก็จะมี แพทย์หรือพยาบาลคอยให้กำลังใจเมื่อมารดา มีลมเบ่งโดยบอกว่า “เบ่งเช้าๆ... ดีมาก ดีมาก” หรือ “เบ่งอีกนิดเดียว เข้าช่วยกัน หนึ่ง สอง สาม อึ้บ...อ๊บ...ดี...ดีมาก” เพื่อมารดาจะได้มี แรงเบ่งเต็มที่ ในสี่แผ่นดิน (ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช, ๒๕๑๐ : ๕๓๒) ก็บรรยายไว้ตรงกันว่า “ทุกครั้งที่พลอยครวญครางด้วยความ เจ็บปวด ยายเทียบก็ครางด้วย และดูเหมือน จะดังกว่า ทุกครั้งที่พลอยมีลมเบ่งยายเทียบก็ เบ่งด้วย” ผู้เฒ่าผู้หนึ่ง (ป้าพลอย สุขเจริญ) เคย เล่าให้ผู้เขียนฟังว่า ผู้หญิงเวลาเจ็บท้องใกล้จะ คลอดมักไม่ได้สติติ้นทุรนทุรายกลิ้งเกลือกอยู่ กับพื้น ใครจะพูดจะสั่งอะไรก็ไม่ฟัง ผู้เขียน คิดว่าเจ็บปวดทุรนทุรายมากจนสมองไม่รับฟัง ไม่รับรู้มากกว่า สมัยก่อนเมื่อจะคลอด เขามัก แยกหญิงมีครรภ์แก่มานอนที่ห้องเล็กๆต่างหาก อาจเป็นห้องครัวก็ได้ จะได้สะดวกในการล้าง เลือดหลังคลอดและการอยู่ไฟ ผู้เฒ่าท่านนั้น ได้เคยอธิบายให้ฟังจากประสบการณ์ว่า ในวัน คลอดนั้นเขาจะเอาผ้าขาวม้า หรือผ้าแถบ ๒ ผืนมาผูกต่อกันให้แน่น ให้ชายข้างหนึ่งผูกไว้ กับชื่อบ้านอีกชายหนึ่งทำ เป็นห่วงพอสอดมือ /Tไา กัลยาณมิตร