คุณธรรมของพระราชา : หน้า 94/128

สารถีของพระเจ้าทัลลิกะได้กล่าวสิ่งที่ไม่ดี ของพระราชาของตน โดยคิดว่าเป็นสิ่งที่ดีว่า “พระเจ้าทัลลีกราชทรงชนะคนกระด้างด้วยความ กระด้าง ทรงชนะคนอ่อนโยนด้วยความอ่อนโยน ทรงชนะคนดีด้วยความดี ทรงชนะคนไม่ดีด้วย ความไม่ดี พระราชาของเราเป็นเช่นนั้น ดูก่อน ตระหนี่ด้วยการให้ ทรงชนะคนพูดเหลาะแหละ ด้วยค่าสัตย์ พระราชาพระองค์นี้เป็นเช่นนั้น ดู ก่อนสารถี ท่านจงหลีกทางถวายพระราชาของเรา เถิด” พระเจ้าทัลลิกะและสารถีได้ยินสารถีของ พระเจ้าพาราณสีกสาวอย่างนั้นแล้ว จึงเสด็จลง จากรถ สารถีก็ปลดมาถอยรถถวายพระเจ้าพา ราณสี พระเจ้าพาราณสีได้ถวายโอวาทแด่พระ เจ้าทัลลิกะว่า ธรรมดาพระราชาควรปฏิบัติดังนี้ ทรงชนะคนโกรธด้วยความไม่โกรธ ทรงชนะคน ไม่ดีด้วยความดี ทรงชนะคนพูดเหลาะแหละด้วย ล่าสัตย์ ดังนี้เป็นต้น แล้วเสด็จกลับสู่กรุงพาราณสี ทรงท่าบุญให้ทาน เป็นการเพิ่มบุญบารมีให้ยิ่งขึ้น ต่อไป พระเจ้าทัลลิกะทรงรับพระราโชวาทของ พระเจ้าพาราณสี ทรงสอบสวนชาวชนบท แล้ว เสด็จไปจนทั่วพระนคร เมื่อไม่มีใครกล่าวถึงโทษ ของพระองค์ จึงได้ทำบุญให้ทานเพิ่มขึ้น นิทานจบแล้วนะคะ หลานๆ คงได้ข้อ สรุปแล้วนะคะ ในสมัยอดีตกาลเขามีหลักเกณฑ์ สารถี ท่านจงหลีกทางถวายพระราชาของเราเถิด” จะตัดสินว่าใครดีกว่ากันนั้น ต้องใช้ “คุณธรรม ฝ่ายสารถีของพระเจ้าพาราณสีก็กล่าวกับ ความดี” เป็นเครื่องตัดสิน แม้ในสมัยปัจจุบันนี้ก็ สารถีของพระเจ้าทัลลิกะว่า “ที่ท่านกล่าวมานั้น เหมือนกันนะคะ จะรักคนจะดูคนว่าใครดีหรือไม่ เป้นคูณของพระราชาของท่านหรือ” เขาตอบว่า ใช่แล้ว สารถีของพระเจ้าพาราณสีจึงกล่าวต่อไป ว่า “ที่กล่าวมานี้ท่านว่าเป็นคุณแล้ว สิ่งที่เป็นโทษ จะมีมากมายสักเพียงไหน” สารถีของพระเจ้าทัลลิกะจึงกล่าวว่า "สิ่ง ดี ดูที่รูปร่างหน้าตาไม่ได้ ต้องใช้ศิลใช้คุณธรรม เป็นเครื่องตัดสิน จึงจะถูกต้อง สําหรับฉบับนี้ เดือนนี้ หลานๆ ก็เปิด เรียนกันแล้ว ตั้งใจเรียนนะคะ เป็นเด็กดีด้วย ที่ สำคัญอย่าลืมสวดมนต์ นั่งสมาธิทุกวัน แล้วหลาน ๆ ที่เรากล่าวมาแล้วนี้ถึงแม้จะเป็นโทษ แต่เราก็อยาก จะได้เป็นเด็กดี เรียนหนังสือเก่งไงล่ะคะ รู้ว่าพระราชาของท่านมีคุณงามความดีอะไรบ้าง” สารถีของพระเจ้ากรุงพาราณ จึงกล่าวว่า “พระเจ้าพาราณสีทรงชนะคนโกรธด้วยความไม่ โกรธ ทรงชนะคนไม่ดีด้วยความดี ทรงชนะคน พบกันใหม่ฉบับหน้าค่ะ กัลยาณมิตร สต มิคุแายน ๒๕๓๙