การเรียนรู้จากนักหนังสือพิมพ์ : หน้า 61/124

พิทยาลงกรณ์ (คือท่าน น.ม.ส. พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจำรัส) ผมมีโอกาสได้เข้าไปทำหนังสือพิมพ์ในสำนักของท่าน ใหญ่ หนังสือพิมพ์ เป็นแหล่งหา บๆ บน ความรู้ให้ผู้ พิมพ์ “ประมวญวัน” อยู่หลายปี ขอรับว่าได้เรียนรู้ วิชาหนังสือ จากพระองค์ท่านที่ อ่าน เป็นแหล่ง ทรงพระกรุณาสั่งสอนไว้มากที่สุด และขอบอกไว้ด้วยว่าวิทยาว่าด้วย "จริยธรรม" หรือหน้าที่ของนักหนังสือพิมพ์ที่เกี่ยวข้องกับ “จริยธรรม” นั้น ผมได้จากสำนัก แสดงมติ ประมวญวันของท่าน น.ม.ส. เป็นแบบฉบับการปฏิบัติหน้าที่ของตนตลอดมา ตระกูลของผมเป็นคนยากจน ต้องดิ้นรนมาก ผมมีความคิดอยู่อันหนึ่งว่า ของมหาชน วิชาความรู้ที่เราเรียนมามันไม่เพียงพอ ควรจะได้เล่าเรียนอะไรเพิ่มเติมอีก วิชาที่ ผมพอใจจะศึกษามากที่สุดในเวลานั้นคือ วิชาประวัติศาสตร์กับวิชาพุทธศาสนา มหายานตามแนวเปรียบเทียบกับศาสนาฝ่ายหินยาน ด้วย อาชีพหลักของตนมาแต่ต้น แต่ผมก็ไม่เคยคิดว่าจะต้องเรียนที่ไหนอีก เพราะคิดอยู่ อย่างเดียวว่า หนังสือพิมพ์จะดีหรือไม่ดีอยู่ที่คนทำ คนทำหนังสือพิมพ์ต้องมีธรรมะ หนังสือพิมพ์ดี ไม่ได้อยู่ที่เครื่องจักร ไม่ใช่อยู่ที่การเข้าหน้า (make up) หรือต้องมีรูป แบบ (format) อย่างไร ผมคิดแต่เพียงว่า หนังสือพิมพ์ที่พิมพ์ออกมาให้คนอ่าน ต้องมี ธรรมะเป็นเนื้อหา ผมสนใจแต่จริยะเท่านั้น ผมต้องการศึกษาจริยะทุกอย่างของคน เขียนหนังสือให้กว้างขวางที่สุด แม้จะรักลูกสุดหัวใจ แต่รักเรียนมากกว่า "ต้นปี พ.ศ. ๒๔๘๓ ผมหมดหวังอยู่ในเมืองไทย ตัดสินใจออกจากบ้าน ผม ไปสมัครสอบชิงทุนที่สมาคมญี่ปุ่น-สยาม ทุนที่เขาเปิดสอบคราวนั้น มีทุนสาขา (ภาพบน) อาจารย์ฟูกุฮารา อาจารย์ประจำตัว มหาวิทยาลัยโอตานิ เกียวโต กัลยาณมิตร ๕๕