ศิลาจารึกและประวัติศาสตร์ : หน้า 113/124

ทั่วโลก เขาอธิบายว่า ศิลาและแผ่นโลหะจารึก ส่วนมากเป็นของพระเจ้าอโศกมหาราช พระเจ้า เทวปาละ สมุทรคุปตะและธรรมปาละ บางส่วน เก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์ใหญ่เมืองกัลกัตตา มีศิลาจารึกอยู่ ๒ แผ่นที่ให้ความรู้เกี่ยว กับมหาวิทยาลัยมาก คือแผ่นหนึ่งของท่านมาลทาส สั่งสอนถึงความเป็นไปแห่งโลกอันหมุนเวียนอยู่ เพราะความโง่เขลาของมนุษย์ ผู้ใดตัดความโง่ เขลาออกเสียได้ ก็จะพาตัวให้หลุดจากทุกข์ได้ น่าสังเกตว่าไม่ว่าศิลาจารึกหรืออักขระ ที่เขียนไว้ในที่ใด ๆ ใช้ภาษาสันสกฤต อันเป็น ภาษาของพุทธศาสนาฝ่ายมหายานเป็นส่วนใหญ่ ลูกชายเสนาบดีคนหนึ่งในสมัยพระเจ้ายโสมวรเทพ แสดงว่ามหาวิทยาลัยนาลันทา เฟื่องฟูด้วยวิทยา กษัตริย์แห่งแคว้นกาโนจ (หรือกาโนจี) ประมาณ ร้อยปีที่ ๔ ของคริสต์ศักราช จารึกถวายไว้แก่ สังฆารามที่พระเจ้าพาลาทิตยะทรงสร้าง ข้อความ บนแผ่นหินมีมากมาย ขอคัดเอามาเฉพาะที่เกี่ยว กับมหาวิทยาลัย ดังนี้ การฝ่ายมหายานจริง ๆ เสร็จจากเที่ยว ศิลาจารึก เขาพาไปดู แผนกพุทธรูป มีรูปพระโพธิสัตว์ และพระเจ้า ปางต่าง ๆ ตามความนับถือของพวกมหายาน ยิ่ง เห็นรูปยิ่งแน่ใจว่า ๆ มหาวิทยาลัยนาลันทา “มหาวิทยาลัยนาลันทา ถึงพร้อมด้วยนัก เป็นศูนย์กลางการศึกษาพุทธศาสนามหายานแท้ ศึกษาผู้มีปัญญายอดเยี่ยม ขึ้นชื่อในทางพระคัมภีร์ รูปพระพุทธเจ้าและรูปโพธิสัตว์ส่วนมากสร้าง และประกอบด้วยศิลปะงดงามหาที่เปรียบมิได้ ด้วยสมัยปาละและคุปตะทั้งสิ้น มีเทวรูปฝ่าย มหาวิทยาลัยจึงเปรียบประหนึ่ง เป็นที่รวมเมือง ศาสนาพราหมณ์บางรูป ขุดค้นกันขึ้นได้เอา ใหญ่ๆ ของจักรพรรดิราชทั้งหลาย มารักษาไว้ที่สถานพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ เป็นทาง - "สังฆาราม อันตั้งอยู่โดยรอบแต่ละแห่ง วินิจฉัยว่าบางสมัยผู้นับถือศาสนาพราหมณ์พยา มียอดสูงเป็นสง่าราวกับว่าจะสัมผัสอยู่กับก้อนเมฆ ยามสั่งสอนลัทธิของตนครอบคลุมเข้ามายังสำนัก ความงดงามของสังฆารามที่เสกสร้างกันไว้ ศึกษาในมหาวิทยาลัยนาลันทานี้เหมือนกัน เปรียบเหมือนหนึ่งพวงมาลัย อันเป็นเครื่องประดับ ถ้าใครได้ไปเที่ยวที่ตำบลสารนาถ ที่ โลก สังฆารามนั้น ๆ เป็นสถานที่พักอาศัยอัน ทรงแสดงปฐมเทศนาของพระพุทธเจ้าแขวงเมือง แสนสุขของนักศึกษาผู้ทรงสติปัญญาสามารถ มี พาราณสี จะเห็นว่า แบบพุทธรูปที่พิพิธภัณฑ์ โบสถ์วิหารงดงาม อาบแสงเหมือนเกิดจากเพชร นาลันทา สู้แบบพุทธรูปที่สารนาถไม่ได้ นัก หลากสี ความงามอันนี้เหมือนหนึ่งความยิ่งใหญ่ โบราณคดีอินเดียจึงมักกล่าวว่า ขึ้นชื่อว่าแบบ ของยอดพระสุเมรุมาศอันเป็นที่อยู่ของเหล่าวิทยาธร พุทธรูปที่สวยงามในอินเดีย "ณ สถานที่นี้ กษัตริย์พาลาทิตยะ สารนาถและแบบมถุรา ทรงสร้างขึ้นไว้เป็นที่ประดิษฐานพระรูปของพระ พุทธเจ้า โอรสของมหาราชสุทโธทนะ ฯลฯ ก็ต้องเป็นแบบ พุทธรูปแบบสารนาถและแบบมถุรา ทำ พระพักตร์งดงามเหมือนพระกฤษณะที่กล่าวกันว่า ศิลาจารึก อีกแผ่นหนึ่งออกชื่อวิปุลลศรี เป็นแบบอย่างของชายงามในอินเดีย ชายคนใดที่ มิตร ขุดค้นได้ที่สังฆารามหมายเลข ๗ คำที่เขา ว่างามต้องงามอย่างพระกฤษณะ แต่แบบพุทธรูป แปลมาได้ความว่า "ศิลาแผ่นนี้เป็นของพระภิกษุ นาลันทาระหว่างสมัยปาละและคุปตะ ชื่อวิปุลลศรีมิตร” จารึกเรื่องราวต่าง ๆ ของมหา วิทยาลัยและการก่อสร้างว่า "งามเหมือนวิมาน พระอินทร์” จากจารึกทั้งสองนี้ ช่วยให้ทราบว่า มหาวิทยาลัยนาลันทาในโบราณนอกจากมีบริเวณ กว้างขวาง เป็นสำนักศึกษาอย่างดีของพุทธ ศาสนิกมหายานแล้ว ยังเป็นสถานงดงามยิ่งกว่า สถาบันแห่งใดในสมัยเดียวกันอีกด้วย ศิลาจารึกที่เป็นแผ่นโลหะอีกหลายแผ่น ส่วนมากจารึกไว้เป็นภาษาบาลี เป็นพุทธโอวาท งามอย่างนั้น ไม่มี รูปพระโพธิสัตว์ของมหายานเท่าที่ได้ เห็นคือ รูปพระปัทมปาณี รูปพระมัญชุศรี รูป ธัมมพล ดารา ไตรโลกยวิชัย ปรัชญาปรมิตา ศราสวัสดี และอุปราชิต วัตถุภายในพิพิธภัณฑ์ที่น่าดูอีกอย่างหนึ่ง คือภาพแกะสลักซึ่งมีทั้งแผ่นโลหะ แผ่นหิน และไม้ หนาทึบ ส่วนที่เป็นไม้ยังเป็นรูปคงอยู่ไม่บุบสลาย ก็มีไม่น้อย Kalyanamitra.org นาลันทา กัลยา ณ ม ต ร ๑๑๑.