การใช้ภาษาไทย : หน้า 86/124

ภาษาไทยไชชาน สาย ศาล สาร โดย อ.จำนงค์ ทองประเสริฐ ราชบัณฑิต ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศ ไทย ระหว่างเวลา ๑๘.๓๕-๑๘.๔๐ น. ทุกวัน เว้นวันอาทิตย์กับวันธรรมสวนะ ชุดที่ ๒.๒๕ เมื่อข้าพเจ้าได้อ่าน "คำนำ" ที่ น.ม.ส. ทรงเขียนไว้ในหนังสือ "ปกรณ์ พจนาดถ ของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) แล้วทำให้ได้ข้อคิด ความเห็นหลายประการด้วยกัน นอกจาก เรื่อง "พระที่นั่ง พระธินั่ง ดังกล่าวมาแล้ว ก็มีอีกคำหนึ่ง ก็คือคำว่า "สาน" ซึ่ง น.ม.ส. ทรงบอกว่าแปลว่า "เรือนใหญ่" อย่างเช่น ในคำว่า "ลูกขุน ณ สานหลวง” ซึ่งมีใช้คู่กับ "ลูกขุน ณ ศาลา" คำว่า "สานหลวง” ก็คือ "เรือนใหญ่" "สานเจ้า" ก็คือ "เรือนเจ้า นั่นเอง ต่อมาเราก็จับบวชให้เป็นแขก โดย เอาคำว่า "ศาลา" ในภาษาสันสกฤตตัด สระอาตัวหลังออกเป็น "ศาล" เพื่อให้ออกเสียง ว่า "สาน" ซึ่งก็พอไปด้วยกันได้เพราะ บรรพบุรุษของเรานั้นท่านมีความสามารถ ในการจับภาษาไทยบวชเป็นแขกมากทีเดียว เมื่อ น.ม.ส. ได้ทรงให้ข้อคิดเห็นว่า "ศาลเจ้า,ศาลหลวง" ในปัจจุบันเริ่มเขียนเป็น "สาน" เพราะคำว่า "สาน" เป็นคำไทยแปลว่า "เรือน" แล้วก็ทำให้ข้าพเจ้านึกต่อไปถึงคำว่า "สาร" อีกคำหนึ่ง ในคำว่า "ข้าวสาร" และ "ช้างสาร" ถ้าเคยถามอาจารย์ภาษา ขาพเจ้าเค ไทยที่สอนข้าพเจ้าท่านหนึ่งว่า คำว่า “ข้าว สาร" ที่ "สาร" ทำไมใช้ ร สะกด ท่านก็ บอกว่า เธอไม่ทราบหรือว่า "สาร" เป็น ภาษาบาลีแปลว่า "แก่น" "ข้าวสาร" ก็คือ "แก่นข้าว" นั่นเอง เพราะเอาเปลือกออกแล้ว ข้าพเจ้าก็เห็นจริงกับท่าน แล้วข้าพเจ้าก็ ๘๔ กัลยาณมิตร Kalyanamitra.org