การวิเคราะห์คำว่า 'ช้างสาร' และ 'ข้าวสาร' : หน้า 87/124

ถามท่านต่อไปอีกว่า ถ้าอย่างนั้น ช้างสาร ก็แปลว่า "แก่นช้าง ซีครับ ท่านหน้าแดง เปลือกออก, ส่วนคำว่า "ข้าวสาร" พจนา- นุกรมได้ให้บทนิยามไว้ดังนี้ น, ข้าวเปลือก รู้สึกว่าจะไม่พอใจ ท่านตอบเสียงค่อนข้าง ที่สีซ้อมจนเหลือแต่เมล็ดขาวดีแล้ว ดังกว่าปรกติว่า คำว่า "สาร" ในที่นี้ไม่ได้ แปลว่า "แก่น" หากแปลว่า "ช้าง" ข้าพเจ้า ได้ฟังแล้วก็ยังไม่เชื่อ แต่เมื่อเห็นว่าอาจารย์ ท่านไม่พอใจ ข้าพเจ้าก็เลยหยุดซักต่อไป ต่อมาเมื่อได้อ่าน “คำนำ” ของ น.ม.ส. ดังกล่าวแล้ว จึงได้ความคิดขึ้นมาว่า คำว่า “ข้าวสาร” ก็ดี คำว่า “ช้างสาร ก็ดี เติมน่าจะเขียนว่า "ขาย" ซึ่งแปลว่า บ้าน หรือ เรือน "ข้าวสาน" (น สะกด) ก็แปลว่า "ข้าวที่เก็บไว้บนบ้าน" เพราะ "ข้าวสาน เป็นข้าวที่สีและซ้อมแล้วพร้อมที่จะเอามาหุง กินได้ ซึ่งต่างกับ "ข้าวเปลือก" ซึ่งเขาจะ เก็บไว้ในยุ้ง ที่ปลูกอยู่ต่างหากจากเรือน เวลาเขาจะเอาข้าวเปลือกไปขายหรือเอาไป ซ้อมไปสี เขาก็ต้องไปโกยเอาจากในยัง ไม่ ส่วนคำว่า "ช้างสาร" พจนานุกรม มิได้เก็บไว้ แต่ที่ “สาร ๓ พจนานุกรม ได้ให้ความหมายไว้ดังนี้ ใน, ช้างใหญ่ ข้าพเจ้าเห็นว่า พจนานุกรมน่าจะเก็บคำว่า "ช้างสาร" ซึ่งแปลว่า "ช้างใหญ่" ไว้เป็น ลูกคำของ "ช้าง ๑" ด้วย คำว่า "ช้างสาร" นี้ก็เช่นเดียวกัน ที่ "สาร" ก็น่าจะใช้ น สะกด เป็น "ช้างสาน แปลว่า "ช้างบ้าน" ซึ่งคู่กับ “ช้างเถื่อน" ซึ่ง แปลว่า "ช้างป่า" เพราะคำว่า "เถื่อน" ก็แปลว่า "ป่า" และบางทีเราก็นิยมใช้เข้าคู่กันเป็น "ป่าเถื่อน" คำว่า "ช้างสาน” ก็หมายถึง ช้างที่เอามาเลี้ยงไว้ใช้งาน เจ้าของต้อง ตกปลอกไว้ ลักษณนามของช้างสารจึงใช้ว่า "เชือก เพราะเขาเอาเชือกมาทำเป็น มีใครเอาข้าวเปลือกไปไว้บนบ้านบนเรือน ปลอกสวมที่ตีนคู่หน้าของช้าง เพื่อไม่ให้ไป ดังนั้น "ข้าวสาน" จึงควรหมายความว่า "ข้าวบนเรือน" ไม่ใช่ "ข้าวในยุ้ง" ซึ่งแปลว่า ข้าวเปลือก และก็ไม่มีใครเขาเอาข้าวสารไป ไว้ในยุ้ง แต่คงเป็นเพราะเราเห็นว่าคำว่า "สาน" ซึ่งเป็นภาษาไทยแท้นั้นไม่ขลัง จึง แปลรูปให้เป็นแขกซึ่งเรามักเรียกว่า "จับบวช บ้าง "ลากเข้าวัด" บ้าง ดังนั้น "ข้าวสาน จึงกลายเป็น "ข้าวสาร" ไป คำว่า "ข้าวเปลือก พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ได้ให้ บทนิยามไว้ดังนี้ “น. เมล็ดข้าวที่ยังไม่ได้เอา ส่วน หากินไกลหลังจากที่ใช้งานแล้ว ช้างเถื่อนยังมิได้ตกปลอก ก็ไม่ควรใช้ ลักษณนามว่า "เชือก เพราะไม่มีเชือกที่ทำ เป็นปลอกสวมตื่นหรือสวมขา ช้างเถื่อน ลักษณนามจึงควรใช้ว่า "ตัว" แต่ถ้าช้าง ได้ขึ้นทำเนียบเป็น "ช้างหลวง ต้องใช้ ลักษณนามว่า "ช้าง" เช่น ช้าง ๓ ช้าง ช้าง ๕ ช้าง ตามประกาศของรัชกาลที่ ๔ กัลยาณมิตร ๘๕ Kalyanamitra.org