มหาวิทยาลัยนาลันทา : หน้า 111/124

เส้นทางก่อนถึงมหาวิทยาลัยนาลันทา ศิลาจารึก เก็บรักษาไว้ใน พิพิธภัณฑ์วัดไทยนาลันทา เมื่อไปดูใช้ความคิดไป ก็เกิดความรู้สึกย้อนไปถึง อดีตอันรุ่งโรจน์ และระเบียบแบบแผนในมหาวิท ยาลัยซึ่งจัดสร้างกันไว้ด้วยดี สังเกตเห็นแบบของการก่อสร้างอีกอย่าง หนึ่ง ซึ่งทำแปลกจากตึกอื่นในสังฆารามทั้งหมด คือสร้างเป็นรูปสี่เหลี่ยมบ้าง เป็นรูปตัดทะแยงบ้าง มีห้องพักนักศึกษาอยู่ตอนริมเป็นแถว ส่วน ตรงกลางสร้างไว้เป็นบริเวณใช้เป็นที่นั่งของพวก นักศึกษา และมีฐานตั้งพระพุทธรูป อาจารย์ ผู้บรรยายนั่งตรงหน้าฐานพระพุทธรูปนั้น ๆ ในสังฆารามมียกพื้น มีสลักหินรองรับ มีที่นั่งศึกษาอยู่ตรงกลาง แท่นพระพุทธรูปอยู่ตรง ทางเข้า บางแห่งคงเป็นสำนักศึกษามหายาน เพราะตั้งรูปพระโพธิสัตว์แทนรูปพระพุทธเจ้า กำแพงสังฆารามส่วนมากก่อด้วยศิลาแลง ส่วน พื้นปูด้วยแผ่นหินขาวดำเหมือนกันตลอดมหาวิท ยาลัย เห็นความแน่นหนาของมหาวิทยาลัยนี้ ทำ ให้คิดว่ามุสลิมผู้มามีอำนาจ ถ้าไม่มีความโหดร้าย อย่างสูงสุด และถ้าไม่ใช้ความพยายามในการ ทำลายอย่างเหี้ยมโหด ตัวตึกในมหาวิทยาลัยไม่มี ทางจะพังทลายได้ ดูความพินาศของมหาวิทยาลัยนี้ ก็เห็นว่าผลแห่งความพยายามนั้น เป็นเครื่องช่วย ให้สำเร็จทั้งหมด ไม่ว่าทางดีหรือทางร้าย สิ้นการดูสังฆาราม ผู้นำชวนไปดู พระสถูปและเจดีย์บางแห่ง มีเรื่องควรเล่าไว้พอ เป็นประโยชน์แก่นักศึกษา เจดีย์ในบริเวณมหาวิทยาลัย มีขนาด ต่าง ๆ กัน บางองค์สูงขนาดเกือบ ๒๐๐ ฟุต บางองค์ขุดค้นกันได้ขึ้นมาใหม่เมื่อเร็ว ๆ นี้ได้พบ แผ่นโลหะทนไฟมีรอยถูกไฟเผายังเห็นเป็นรอย พระพุทธรูปสลักอยู่ในแผ่นโลหะนั้นก็มี ท่านผู้นำ เล่าว่า การขุดค้นอีกคราวหนึ่งได้พบเตาหล่อหลอม พระพุทธรูป แต่มีหลายคนออกความเห็นว่า เตา เหล่านั้นเป็นเครื่องมือของพวกนอกศาสนา บุกเข้ามาได้แล้วก็ตั้งเตา นำเอาพระพุทธรูปและ ปูชนียวัตถุที่ทำด้วยโลหะมาหลอมทำลายในเตานี้ ที่เจดีย์อีกองค์หนึ่งเขาเขียนหมายเลข ๑๔ เมื่อ องค์นี้ก็มีแต่ซาก มีรอยแกะสลักเป็นรูปพระพุทธ เจ้าโดยรอบ และยังเห็นรอยวาดเขียนเรื่องเกี่ยวกับ พระพุทธศาสนาอยู่หลายตอน ผู้นำบอกว่าตาม แบบของศิลปะเป็นของหายาก และหาดูที่ไหนไม่ Kalyanamitra.org นาลันทา กัลยา ณ ม ต ร ๑๐