การสำรวจและประวัติศาสตร์ของพระโพธิสัตว์ในนาลันทา : หน้า 108/124

มุมหนึ่งของมหาวิทยาลัย นาลันทา ๑๐๖ กัลยา ณ มิตร มาจากทางไกลเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า แต่ขณะที่เรา ไปดูพระสถูปองค์ที่กล่าวไม่มีแล้ว บริเวณทางใต้ไม่ไกลจากพระสถูปองค์ นั้นนัก มีรูปของพระโพธิสัตว์กวนอิมหรือพระอว โลกิเตศวร ในมือถือหม้อน้ำหอม กำลังจะไปสู่ที่ ประทับของพระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์องค์นี้เป็น เจ้าแห่งความเมตตากรุณาคนทั่วไป จึงปรากฏว่า หญิงผู้มีครรภ์ และผู้มีโรคภัยต่าง ๆ พากันกราบ พรรณนาว่า ครั้งอดีตกาลพระพุทธเจ้าเสด็จมา ชำระพระทนต์ ทรงทิ้งไม้ชำระไว้ที่ตรงนั้น ใน ปัจจุบันต้นไม้ใหญ่ไม่มี ออกไปทางตะวันออกมีซากวิหารใหญ่ อยู่หลังหนึ่ง พระถังซัมจั๋งยืนยันว่า พระพุทธเจ้า ในกาลหนหลังประทับอยู่ที่พระวิหารนี้ ๔ เดือน ทรงแสดงธรรมแก่พุทธบริษัทอยู่ตลอด ๔ เดือน นั้น ไหว้ขอให้คุ้มครองรักษา รายงานพระถังซัมจั๋ง มีหลักฐานปรากฏเมื่อพระเจ้าอโศกมหา แสดงว่ามีที่แห่งหนึ่งไปทางใต้รูปของพระโพธิสัตว์ ราช ลงมือสร้างสำนักสงฆ์แห่งนี้ รับสั่งให้สอบ กวนอิมนั้น พระพุทธเจ้าในอดีตประทับอยู่ ๓ สวนดูว่าที่แห่งใดเป็นบ้านเกิดของสาวกพระพุทธเจ้า เดือนในพรรษา ทรงตัดพระเกศาและเล็บ พระ องค์ได ก็ให้สร้างเจดีย์เป็นเครื่องบูชาคุณของ สรีรธาตุดังกล่าวยังประดิษฐานอยู่ พระสาวกรูปนั้นไว้ทั้งหมด เช่นที่หมู่บ้านโกกาลิกะ หมู่บ้านพระสารีบุตร และหมู่บ้านโมคคัลลาน์ซึ่ง เป็นที่ระลึกว่า ครั้งหนึ่งในอดีตมีเดียรถีย์คนหนึ่ง ของสังฆารามโดยลำดับ ไปทางทิศตะวันออกข้างนอกกำแพงใหญ่ ข้างที่ตั้งสถูปนั้นมีพระสถูปอีกองค์หนึ่งสร้างไว้ อยู่ไปทางตะวันออก และทางตะวันออกเฉียงใต้ อุ้มนกกระจอกไว้ในอุ้งมือ ๑ ตัว เข้ามาทูลถาม ปัญหาต่อพระพุทธเจ้าว่า ชีวิตของคนและสัตว์มี ความเกิดความตายเกี่ยวเนื่องกัน และผิดแผกกัน อย่างไร เดินไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ ๕๐ เส้น ภายในกำแพงมหาวิทยาลัย เคยมีต้นไม้ ใหญ่อยู่ต้นหนึ่ง สูงประมาณ ๗-๘ ฟุต มีความ ใหญ่โตประมาณ ๒ เท่าของความสูง มีเรื่อง เพื่อเป็นทางประกอบการศึกษาของนัก แสวงธรรม และนักท่องเที่ยวในภายหลัง จะขอ แสดงผลแห่งการที่ตนได้เห็นมาอย่างไรไว้ในที่นี้ด้วย การใช้เวลาราว ๒-๓ ชั่วโมง ที่มหาวิท ยาลัยนาลันทา มีสิ่งที่ควรศึกษาอยู่ดังนี้คือ เรื่องพระสถูป (เจดีย์) ที่ตั้งเรียงรายอยู่กับสำนักสงฆ์ (สังฆาราม) และอีกเรื่องหนึ่งคือ พิพิธภัณฑ์ สถานที่รวบรวมสมบัติเก่า ๆ ของนาลันทา แต่สิ่ง เหล่านี้ศึกษาได้จากซากอิฐหักและกากปูน ๒ ตอน นักโบราณคดีขุดค้นซากมหาวิทยาลัยอยู่ ตอนแรกฝรั่งชาติอังกฤษชื่อ บุคานั้น ฮามิลตัน ขุดค้นพบก่อน พ.ศ. ๒๕๕๘ ว่า มหา วิทยาลัยนาลันทามีซากตั้งอยู่ใกล้หมู่บ้านบาร์กอน ตามที่เล่ามาแล้ว การขุดค้นตอนนี้หยุดชะงัก เพราะฮามิลตันทำด้วยกำลังของตนเอง เขาปล่อย งานไว้ให้แก่กรมโบราณคดีอังกฤษ และมีการเริ่ม ใหม่ใน พ.ศ. ๒๕๕๘ กรมโบราณคดีส่ง เซอร์ อาเล็กซานเดอร์คันนิงแฮม ผู้ชำนาญในโบราณคดี ขุดค้น ภายในบริเวณกว้างใหญ่พบซากหินใหญ่ โตเหมือนเมืองเก่า ๆ เมืองหนึ่งกลายเป็นผล อัศจรรย์ที่ใคร ๆ ไม่เคยคิดว่า บริเวณมหาวิทยาลัย จะกว้างขวางออกไปถึงอย่างนั้น เมื่อขุดค้นทั่วบริเวณที่กำหนดเอาโดย สายตาของนักโบราณคดีว่า ที่ใดเป็นอย่างไร ทางไหนเป็นประตูเข้าออก ทางไหนเป็นที่ตั้งตัว Kalyanamitra.org