พระตถาคตในพุทธศาสนา : หน้า 63/113

ส ม ท พ ท ธ ศ า ส น า กัลยาณมิตร : เพื่อนที่ดี, มิตรผู้มีคุณอันบัณฑิตพึง กัลยาณชน : ตถาคต : นับ คนประพฤติดีงาม, คนดี ตถาคต พระนามอย่างหนึ่งของพระ พุทธเจ้า เป็นค่าที่พระพุทธเจ้าทรง เรียก หรือตรัสถึงพระองค์เอง แปล ได้ ๔ อย่างคือ ๑. พระผู้เสด็จมาแล้วอย่างนั้น คือเสด็จมาทรงบำเพ็ญพุทธจริยาเพื่อ ประโยชน์แก่ชาวโลก เป็นต้น เหมือน อย่างพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อน ๆ อย่างไรก็อย่างนั้น ๒. พระผู้เสด็จไปแล้วอย่างนั้น คือทรงทําลายอวิชชาจำกัดปวงกิเลส เสด็จไปเหมือนอย่างพระพุทธเจ้า พระองค์ก่อน ๆ อย่างไรก็อย่างนั้น ๓. พระผู้เสด็จมาถึงตกลักษณะ คือ ทรงมีพระญาณหยั่งรู้เข้าถึง ลักษณะที่แท้จริงของสิ่งทั้งหลายหรือ ของธรรมทุกอย่าง ๔. พระผู้ตรัสรู้ตถธรรมตามที่มัน เป็นคือตรัสรู้อริยสัจ ๔ หรือปฏิจจ สมุปบาท อันเป็นธรรมที่จริงแท้ แน่นอน ๕. พระผู้ทรงเห็นอย่างนั้น คือ ทรงรู้เท่าทันสรรพอารมณ์ที่ปรากฏแก่ หมู่สัตว์ทั้งเทพและมนุษย์ ซึ่งสัตว์ โลกตลอดถึงเทพถึงพรหมได้ประสบ และพากันแสวงหา ทรงเข้าใจสภาพ ที่แท้จริง ๖. พระผู้ตรัสอย่างนั้น (หรือมี พระวาจาที่แท้จริง) คือพระดำรัสทั้ง บ่วงนับแต่ตรัสรู้จนเสด็จดับขันธปริ นิพพาน ล้วนเป็นสิ่งแท้จริงถูกต้อง ไม่เป็นอย่างอื่น ๓. พระผู้ทำอย่างนั้น คือตรัส อย่างใดทำอย่างนั้น ทำอย่างใดตรัส อย่างนั้น ๔.พระผู้เป็นเจ้า (อภิภู) คือ ทรงเป็นผู้ยิ่งใหญ่ที่สูงสุดเหนือกว่า สรรพสัตว์ ตลอดถึงพระพรหมที่ เป็นผู้เห็นถ่องแท้ ทรงอำนาจเป็น ราชาที่พระราชาทรงบูชา เป็นเทพ แห่งเทพ เป็นอินทร์เหนือพระอินทร์ เป็นพรหมเหนือประดาพรหม ไม่มี ใครจะอาจวัดหรือทัดเทียมพระองค์ ด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และ วิมุตติญาณทัสสนะ ค้นคว้าจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตโต) รวบรวมโดย สุพจน์ เรืองนาม มิถุนายน ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๖๑