เมืองไตรตรึงส์และเทพนคร : หน้า 83/113

เมืองคนที่ขึ้นไปอีก ๙-๑๐ กิโล เออ..นิภานี่ช่าง สังเกตนะ ระดับพื้นดินเมืองกำแพงเพชรจะสูง ทางตะวันตก แล้วค่อย ๆ ลาดไปทางตะวัน ออกจริง ๆ ด้วย” น้าน้อยตอบพร้อมทั้งชมพี่ นิภาด้วย รถแล่นต่อไปอีกสัก ๑๕ นาที น้าน้อยก็ ซุบซิบกับไกด์ “ตื่นเถิดชาวไทยอย่ามัวหลับไหลลืมหลง ชาติจะเจริญก็เพราะเราทั้งหลาย...ตื่นเถิดชาว ไทย...” เสียงไกด์หนุ่มสาว ๕ คน ช่วยกันร้อง ประสานเสียงดังขึ้น เล่นเอาทุกคนตาสว่าง “ท่านสมาชิกครับ ผมนับหนึ่ง สอง สาม ท่านช่วยกันปรบมือพร้อมกันให้ดัง ๆ นะครับ วัดพระธาตุ ตั้งอยู่ด้าน พร้อมทั้งร้อง เฮ้...เฮ้...เฮ้...ด้วยครับ เอ้า หนึ่ง สอง สาม” เสียงปรบมือดังทั่วทิศ (ของรถ) “เฮ้ เฮ้ เฮ้ ” “เป็นไงครับ หายง่วงแล้วใช่ไหมครับ” พูดแล้วไกด์ก็หันมาทางน้าน้อย ยื่นไมโครโฟน พร้อมกับพูดว่า “เชิญครับ อาจารย์” “นักศึกษาจะ ครูอยากให้พวกเธอสังเกต ระดับพื้นดิน ขณะนี้เราอยู่ในที่สูง พอขึ้นเหนือ เข้าเมืองค่อยๆ ลาดต่ำ และพื้นดินด้านตะวัน ตกสูงกว่าตะวันออก พื้นดินตั้งแต่บ้านปากดง บ้านท้ายเกาะ บ้านวังพระธาตุ บ้านไตรตรึงส์ บ้านท่าเสากระโดง ถึงบ้านปากอ่างนอก จะมี ความสูง น้ำท่วมไม่ถึง แถวนี้เขาเรียกว่า “ดงแสนปม” เพราะมีความสัมพันธ์กับนิยาย ท้าวแสนปมกับนางอุษา แล้วตรงบ้านไตรตรึงส์ ที่อยู่ทางซ้ายมือของพวกเธอ คือบริเวณเมือง ไตรตรึงส์โบราณ มีมาก่อนสมัยสุโขทัยเสียอีก และปรากฏชื่อมาเรื่อยจนถึงสมัยอยุธยาตอน กลาง คือสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒” น้า น้อยเงียบไปอึดใจแล้วเล่าต่อ “ในนิทานพื้นบ้าน เล่าขานกันว่า ท้าวไตรตรึงส์ได้ขับไล่นางอุษา ราชธิดาออกจากเมือง สาเหตุเพราะนางประ สูติกุมารองค์หนึ่ง ไม่รู้ว่าใครเป็นบิดา ต้องสืบ สานเสี่ยงทาย จึงได้ความว่าเป็นคนยากจนเข็ญ หน้าหรือทิศตะวันออก ของวัดพระแก้ว (จะโชว์ รูปในฉบับต่อไป) วัด พระธาตุเป็นวัดสำคัญ สูงสุดวัดหนึ่งของเมือง คือเป็นประธาน หรือ หลักเมืองของเมืองนั้นๆ ไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา ด้วย ในภาพคือวิหาร วัดพระธาตุ ใจ เนื้อตัวก็เป็นปุ่มปมชื่อนายแสนปม พระองค์ ทรงละอายพระทัยและกริ้วมาก จึงทรงขับไล่ นางอุษาราชธิดา นายแสนปมจึงพานางอุษา และราชกุมารไปสร้างเมืองใหม่ชื่อ เทพนคร” “แล้วเมืองเทพนครอยู่ไกลมั้ยคะ” เสียง ผู้นิยมนิทานถาม “ไม่ไกลหรอกจ้ะ อยู่ฝั่งตรงข้ามกัน ต้อง ข้ามแม่น้ำปิงนะ ก็ทางขวามือของกุ้งฝอยไง ตรง ป้ายที่เขาบอกว่าบ้านเทพนครแหละจ้ะ” น้าน้อย ตอบ “สำหรับเมืองเทพนครนี้นะนักศึกษา เข้า ๒ ใจว่าสร้างทีหลังเมืองไตรตรึงส์ ที่กล่าวเช่นนี้ เพราะลักษณะผังเมือง ๒ เมืองนี้ต่างกัน เมือง ไตรตรึงส์เป็นรูปสี่เหลี่ยมมน ขนาด ๘๔๐๕๔๐๐ เมตร ตั้งอยู่ติดแม่น้ำปิง มีกำแพงดินล้อม ๓ ชั้น และคูน้ำ ๒ ชั้น แต่เมืองเทพนครเป็นรูปสี่ เหลี่ยมผืนผ้าที่สม่ำเสมอ ขนาด ๔๐๐,๙๐๐ เมตร แล้วขุดคูเมืองล้อมเพียงชั้นเดียว ซึ่งลักษณะนี้ เป็นลักษณะของการสร้างเมืองในยุคหลังลงมา แต่อาจจะเป็นไปได้ที่เมืองทั้ง ๒ แห่งนี้ เคย เป็นเมืองเดียวกัน” “อ้าว! ยังไงแน่” เสียงพี่นิภาไม่เบาเลย น้าน้อยจึงอธิบายต่อ “คืออย่างนี้จะ เดิมมีเมืองไตรตรึงส์ก่อน ไงจ๊ะ แต่ต่อมามีการศึกสงครามกับกรุงศรีอยุธยา มิถุนายน ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๘๑