การสอนและการเรียนรู้ : หน้า 78/114

(เป็นธรรมดาการที่ลูกจะสอนพ่อ หรือศิษย์สอน อาจารย์ ถ้าสอนกันตรง ๆ ท่านรับไม่ได้หรอก ได้พระราชทานรางวัลก้อนหนึ่งให้นายพราน ต้องสอนอ้อม ๆ อย่างนี้ พระราชาพอพระทัยกินนร กินรี คู่นี้มาก จึง เมื่อนายพรานไปแล้ว ทรงหันมาตรัสกับ “เจ้าจงร้องเพลง ร่ายรำให้เราชมหน่อย” ตักการยมาณพ ได้เล่าให้อาจารย์ฟังถึงผู้ กินนรและกินทั้งคู่ว่า ที่ต้องเดือดร้อนเพราะปากเพราะใจของตัวเองไป มากพอสมควรแล้ว ดูท่าว่าอาจารย์คงจะสำนึก แต่กินนรและกินรีทั้งสองนิ่งเฉย ไม่พูด ไม่ ถึงความ “ปากไม่มีหูรูด” ของตนเองได้พอ ร้องรำอะไรทั้งสิ้น แม้พระราชาจะมีรับสั่งเช่นไร สมควรแล้ว เขาจึงได้เริ่มต้นเล่าเรื่องอีกเรื่องหนึ่ง ก็ตาม ก็ยังคงเฉยเสียเช่นเดิม คือเรื่อง “กินนรสองผัวเมีย” ไม่ว่าพระราชาจะให้คนเอาอกเอาใจปฏิบัติดี เรื่องมีอยู่ว่า นายพรานชาวเมืองสาวัตถี ได้ อย่างไรต่อกินนรและกินรีคู่นี้ ก็มิได้ทำให้กินนร ไปดักจับกินนรและกินรี ๒ ผัวเมีย จากป่าหิมพานต์ และกินที่สองผัวเมียปริปาก หรือแสดงอะไร ๆ ออก มาได้คู่หนึ่ง เขาคิดว่าธรรมดาการจับสัตว์ต่าง ๆ มาให้เห็นบ้างเลยพระองค์รู้เข้าก็ทรงกริ้วจึงตรัสว่า นั้นไม่ยากเกินความสามารถของนายพรานผู้มีฝีมือ “นี่มันตัวอะไร! มันไม่ใช่เทวดา ไม่ใช่ลูก แต่การจับกินนร กินรี นี่เป็นเรื่องยาก เขาช่าง คนธรรพ์แน่ ๆ ดูซิมันทำอะไรไม่ได้เลย มันคงเป็น โชคดีจริง ๆ ที่จับได้ทีเดียวทั้งคู่เลย ซึ่งก็คงเป็น แค่พวกนกชนิดหนึ่งเท่านั้นเอง” ๆ เพราะโดยนิสัยของสัตว์ชนิดนี้แล้ว หากเป็นผัว เมียกันก็จะมีความรักกันมาก เมื่อฝ่ายหนึ่งถูกจับ ไม่ยอมทอดทิ้ง นายพรานจึงโชคดีจับได้ทีเดียวทั้งคู่ “พวกเจ้า!” (หันไปรับสั่งกับข้าราชบริพาร) “จงนำตัวหนึ่งไปย่างมาให้ข้ากินเย็นนี้ แล้วอีก หรืออยู่ในอันตราย อีกฝ่ายหนึ่งจะเฝ้าอยู่ใกล้ ๆ ตัวหนึ่งย่างพรุ่งนี้เช้า! เร็ว! เอามันไปเดี๋ยวนี้!” I นางกินรีคิดว่า บัดนี้พระราชากริ้วแล้ว การ นิ่งของเราจะไม่มีประโยชน์เสียแล้ว ถึงเวลาแล้ว “ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นธรรมราชา เหตุที่ นายพรานคิดว่า ถ้าเขานำกินนรและกินรี คู่นี้ไปถวายพระราชา ก็คงจะได้รางวัลอย่าง าม ที่เราจะต้องพูด จึงกล่าวกับพระราชาว่า ซึ่งก็เป็นจริงอย่างที่เขาคิดไว้ทุกประการ พระราชาครั้นทอดพระเนตรเห็นก็แปลก ข้าพระพุทธเจ้ามียอมกล่าวถ้อยคำอันใดออกมา พระทัย มีรับสั่งถามว่า “ตัวอะไร” “ข้าพระพุทธเจ้าก็มีทราบชื่อเรียกที่แท้จริง ของสัตว์คู่นี้ ได้แต่เรียกกันว่า กินนร ถ้าเป็นตัวผู้ และกินรี ถ้าเป็นตัวเมียพระเจ้าข้า” “มันแปลกดีนะ จะว่าเหมือนมนุษย์ก็ไม่ใช่ จะว่าเหมือนนกก็ไม่เชิง แล้วมันทำอะไรได้บ้างล่ะ นายพราน” “สัตว์นี้ร้องเพลงได้ไพเราะ ฟ้อนรำได้เข้า ยวนใจยิ่งนัก พระเจ้าข้า” นายพรานตอบ ๒๖ กัลยาณมิตร ตุลาคม ๒๕๓๖ นั้น มิใช่เพราะอวดดื้อถือดี หรือโง่เขลาแค่ประ การใด แต่ข้าพระพุทธเจ้าเกรงว่า ด้วยความที่ ข้าพระพุทธเจ้ามิใช่มนุษย์ ถ้อยคำของข้าพระ พุทธเจ้าจะไม่ไพเราะ ระรื่นหู ถ้าฟังอย่างที่มนุษย์ คาดหวังไว้คงเป็นไปไม่ได้ ข้าพระพุทธเจ้าจึง คิดว่า สู้นิ่งไว้ดีกว่า อีกประการหนึ่ง ข้าพระ พุทธเจ้าเกรงคำมุสาวาทยิ่งนัก หากข้าพระพุทธ เจ้ากล่าวอะไรมากเกินไป ก็ย่อมจะพลั้งเผลอ เกินความจริง กลายเป็นมุสาวาทไปได้ เหตุนี้ ข้าพระพุทธเจ้าจึงนิ่งเฉยเสีย