การพูดและผลของการพูด : หน้า 80/114

แต่เห็นโทษของการพูดมากกว่า จึงกล่าวดังนี้ ตาย ข้าจะไม่พูดเด็ดขาด ถึงมันจะอัดอกอัดใจ “ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งหมู่ชน คน คันปากแค่ไหนก็ตาม โธ่เอ๋ย คนที่มีความรู้ความ ทั้งหลายย่อมมีความชอบความไม่ชอบแตกต่างกัน สามารถอย่างข้าจะต้องมาตายเพราะคำพูดของ เป็นธรรมดา ใครได้รับคำสรรเสริญอย่างไร ก็ย่อม จะได้รับคำนินทาอย่างนั้น เพราะคนเราย่อมคิด อะไรไม่เหมือนกัน” “ตัวของข้าพระพุทธเจ้านั้น หากอยู่ในฝูง กินนร ย่อมได้รับการยกย่อง แต่เมื่ออยู่ในหมู่มนุษย์ อาจจะได้รับการนินทาก็ได้ เพราะมนุษย์และกินนร ย่อมคิดต่างกัน ด้วยเป็นสัตว์ต่างประเภทกัน ตัวเองเสียแล้วหรือนี่...ฮือ ๆ” ปุโรหิตรู้สึกโศกเศร้า เสียใจ จนร้องไห้ออกมาไม่อายลูกศิษย์ “อาจารย์อย่าร้องไห้ไปเลยครับ” ตักการิย มาณพปลอบ “ผมกำลังหาวิธีช่วยชีวิตอาจารย์อยู่ “เหรอ!...จะช่วยฉันยังไงเล่าพ่อคุณ ช่วยให้ ฉันรอดตายเถอะนะพ่อ” “อย่าเอ็ดไปอาจารย์ ใจเย็น ๆ อีกนิด รอ ข้าพระพุทธเจ้าเห็นว่า กินนรอย่างข้าพระพุทธเจ้า จนค่ำคืนนี้เสียก่อน แล้วฉันจะหาทางให้อาจารย์ ก็ดี หรือคนอื่นก็ดี ไม่น่าจะทำอะไรให้พระองค์ หนีไป” หรือแม้แต่ใครสักเพียงคนเดียวถูกใจไปได้ทุกอย่าง ค่ำคืนนั้น ตักการยมาณพให้คนฆ่าแพะ อาจารย์ เขาฝังซากแพะนั้นแทนอาจารย์ของเขา เพราะเหตุนี้ขอให้พระองค์อย่าพิโรธข้าพระพุทธเจ้า เอามาทำพลีกรรมแทนฆ่าปุโรหิตพราหมณ์ผู้เป็น เลย ที่ไม่กระทำตามที่พระองค์ปรารถนา” พระราชาได้ฟังคำกล่าวแก้ของกินนร ก็ ณ ที่ตั้งตรงประตูเมืองใหม่.. ทุกอย่างจบลงอย่าง พอพระทัยยิ่งนัก จึงให้กินนรและกินรีทั้งสองเกาะ อยู่ด้วยกันในกรงทอง แล้วรับสั่งให้ตามนายพราน เรียบร้อย แน่นอนทีเดียว ปุโรหิตอาจารย์ของเขาหนี นั้นมา ให้นำกินนรและกินรีทั้งสองไปปล่อยยังที่ๆ ไปไกลลิบ ไม่กล้ากลับเข้ามาเมืองนี้อีก และย่อม จับมาได้ ตักการยมาณพเล่าเรื่องกินนร และกินรีสอง ผัวเมียจบแล้ว กล่าวแก่อาจารย์ว่า “อาจารย์ดูซิ กินนรและกินรีทั้งสองนี้ ขณะ ที่กำลังถูกพระราชาพิพากษาโทษอยู่ ยังสามารถ ใช้คำพูดให้ตัวรอดพ้นจากความตายมาได้ เพราะ รู้เวลาที่ควรจะพูด แต่ท่าน....พูดเอาตัวเข้ามาตาย แท้ ๆ เที่ยว...” กลัวผลของการ “พูดมาก” ไปจนตลอดชีวิต เพราะฉะนั้น “ความลับ” ที่เขารอดตายจึงย่อม ไม่แพร่หลายไปสู่ผู้ใดเลย ส่วนตักการยมาณพ ศิษย์ ของปุโรหิต ย่อมสืบตำแหน่งแทนอาจารย์ของเขา ได้รับความเจริญในหน้าที่การงานอย่างรวดเร็ว ชาดกเรื่องนี้ นำมาจากตักการิยชาดก ซึ่ง ในครั้งนั้น พราหมณ์เขี้ยวงอกตาเหลือง ได้มาบัง เกิดเป็นพระโกกาลิกะ ผู้พูดมาก ส่วนตักการิ มาณพ ได้มาเป็นพระสัมมา “เราเห็นแล้วล่ะ ตักการิยะเอ๋ย จะห้าม อะไรยังพอห้ามได้ แต่จะห้ามใจห้ามปากมันยาก สัมพุทธเจ้า เหลือเกิน เผลอไม่ได้ทีเดียว ข้าอยากจะตบปาก ตัวเองเสียเหลือเกินเที่ยว ข้าเพิ่งจะรู้สึกตัวตอน ใกล้ตายเดี๋ยวนี้เองว่า การไม่พูด ดีกว่าการพูด มาก ถ้าข้ารู้ว่าพูดแล้วตาย แต่ไม่พูดแล้วรอด ๗๘ กัลยาณมิตร ตุลาคม ๒๕๓๖ พบกันใหม่ฉบับหน้านะคะ