ภาพพระที่นั่งทรงผนวช : หน้า 107/156

ภ าพตอนที่ ๑๙ หรือตอนสุดท้าย ทางวัดกล่าวว่าเป็น ภาพพระที่นั่งทรงผนวช ซึ่งเดิมประดิษฐานอยู่ใน พระบรมมหาราชวัง เมื่อ ร.๕ ทรงสถาปนาวัดเบญจมพิตรฯ แล้วจึงโปรดให้ย้ายมาตั้งในวัด และอุทิศถวายเป็นที่อยู่ของ เจ้าอาวาสวัดนี้ อาจารย์จุลทัศน์กล่าวในทำนองเดียวกัน แต่เขียน ยาวกว่า บอกว่า เป็นภาพหมู่พระที่นั่งทรงผนวชที่สร้างขึ้น ในพระบรมมหาราชวังเมื่อ ร.๕ ทรงผนวชพระ ปีระกา พ.ศ.๒๔๑๖ อยู่ในบริเวณสวนดอกไม้ต่างประเทศ ต่อกับ กําแพงแก้วของพระพุทธนิเวศน์ จากนั้นจึงวิเคราะห์รูปวาด ทั้งหมดว่า เหตุการณ์ต่างๆ ที่เลือกสรรมาเขียน เป็นสิ่ง คราวแรกที่มิเคยปรากฏในบ้านเมือง เช่นเรื่อง เสด็จพระ ราชดำเนินไปยกยอดพระปฐมเจดีย์ เรื่องการเสด็จประพาส ต่างประเทศ แล้วจึงอธิบายต่อไปว่า การเขียนภาพ จิตรกรใช้วิธี เขียนด้วยสีฝุ่นผสมน้ำกาวอย่างโบราณ ปิดท้ายด้วยเรื่อง ของหม่อมเจ้าจันทร ดารากร จิตรกรที่ ร.๕ ทรงโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น พระองค์เจ้าจันทรสุเทพ เมื่อ พ.ศ.๒๔๔๓ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่หม่อมเจ้าจันทร กำลังวาดภาพในพระที่นั่ง ทรงผนวชพอดี ถัดลงไปแลเห็นพระที่นั่งสุทไธสวรรย์ วาดติดขอบ หน้าต่าง ประตูเทวาพิทักษ์ และป้อมสิงขรขัณฑ์ ลงไปอีก เป็นถนนสนามชัย มีคนเดินอยู่ ๒ คน แล้วล่างสุดจึงเป็น พระที่นั่งกับซุ้มไฟ? ซุ้มหนึ่ง ท่วงท่าเป็นซุ้มฝรั่ง มีคนนั่งอยู่ แถวนั้นหลายคน ยังชำระไม่ได้ว่าเป็นพระที่นั่งหรืออาคาร อะไร สร้างถาวรหรือสร้างชั่วคราวแต่สมัยหนึ่ง เพราะหา ตามที่ทางวัดและอาจารย์จุลทัศน์กล่าวว่า เป็นภาพ พระที่นั่งทรงผนวช เป็นอันยุติได้ว่าถูกต้องแน่นอน เพราะ ตัวพระที่นั่งเป็นอย่างของจริง และที่ตั้งในพระบรมมหาราชวัง ก็ตรงกับในแผนผังแผนที่ต่างๆ คงเหลือเพียงชื่อจิตรกร ซึ่งผู้เขียน (เอนก) ยังไม่แน่ใจว่าใช่หม่อมเจ้าจันทรจริงหรือ หลักฐานมายืนยันไม่ได้ ลองดูรูปถ่ายเก่าในหนังสือประชุม ไม่ เรื่องนี้ขอฝากให้ทุกท่านช่วยกันหาหลักฐานเพิ่มเติม ภาพวาดตอนที่ ๑๙ เป็นอย่างไร ขอบรรยายเพิ่มเติม ให้ท่านทราบดังนี้ ภาพดังกล่าว จิตรกรใช้พื้นที่เต็มผนังตั้ง แต่ขอบล่างถึงเพดาน แต่ตรงเพดานบริเวณมุมขวาด้านบน ของผนังนั้น ฝนชะภาพจนเลือนหายไปหมดแล้ว (อย่าง น้อยก็ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๑๑ ที่อาจารย์จุลทัศน์นำภาพถ่ายมา ตีพิมพ์) ไม่ทราบว่าของเดิมเป็นอย่างไรแน่ กลางภาพ วาดเป็นพระที่นั่งทรงผนวช มีบันไดขึ้น ลงสองข้าง มองไปทางซีกซ้าย แลเห็นบริเวณพุทธนิเวศน์ มีหอระฆังและพุทธรัตนสถาน (รูปทรงเหมือนโบสถ์ เพราะ เป็นพระอุโบสถในพระบรมมหาราชวังที่ ร.๔ ทรงสร้างขึ้น และเมื่อ ร.๕ ก็ทำพิธีกันในนี้) เป็นจุดเด่นอยู่ พงศาวดารภาคที่ ๒๕ เรื่องสถานที่แลวัตถุซึ่งสร้างในสมัย รัชกาลที่ ๔ ฉบับพิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๖๕ ก็ไม่มีภาพใกล้เคียง จึงคะเนได้เพียงว่า เป็นบริเวณพระราชวังสราญรมย์เท่านั้น (พระราชวังสราญรมย์เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๙) พระที่นั่งทรงผนวชเคยเป็นที่ประทับของ ร.๕ ระหว่าง ทรงผนวช ๑๕ วัน เมื่อโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายไปปลูกในวัด เบญจมบพิตรฯ แล้วในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ.๒๕๕๓ จึงมี พระบรมราชโองการประกาศอุทิศเป็นสังฆเสนาสนะดังกล่าว ในตอนต้น กัลยาณมิตร ๗๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๘