ธรรมชาติจิต 13 ประการ : หน้า 72/326

ธรรมชาติจิต 13 ประการ 1. จิตดั่งนิรคิฉุปหวัง ไปตามอารมณ์ 6 คืออารมณ์ที่เกิดขึ้น ขณะ 1) ตาระทบท รูป 2) หูกระทบเสียง 3) จมูกกระทบกลิ่น 4) ลิ้นกระทบรส 5) กายกระทบสัมผัสสิ่งที่าม ต้องกาย และ 6) ใจกระทบธรรมาม จิตก็เกิดความยินดี ยินร้าย หรือเฉย ๆ คิดเตลิดเปิดเปิง ดั่งธรุไปตามอารมณ์เหล่านั้น 2. จิตกวัดแกว่ง แม้จิตคิดดั่งนิรคิฉุปหวัง ไปตามอารมณ์ 6 แต่ส่วนมากจิตไม่เคยคิดเรื่องใด จบเลย คิดวดแกว่ง ไม่อาจตั้งมั่นดั่งจองในอารมณ์เดียวได้ เช่น คิดจะเข้าครัว ทำอาหาร แต่โดนเสียงคนทะเลาะกัน ก็พานหงุดหงิด คิดไปทำอย่างอื่นแทน 3. จิตรักษาได้ยาก การรักษาจิตให้อยุ่ หยุด นิ่ง ณ ตำแหน่งที่ตั้งของจิตซึ่งอยู่กลางกาย ทำได้ยากแสนยาก เพราะจิตถูกรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสภายนอกอ้ยู่ ชักจูง ดึงดูด ให้เล่นออกนอกกาย แล้วชอบคิดปรุงแต่งดั่งธรุ ไปตามอารมณ์ถึง 6