ที่สุดแห่งธรรมถึงได้ด้วยความเคารพ ๒ : หน้า 25/152

ในวันตรัสรู้ ระหว่างที่พระองค์ทรงบำเพ็ญเพียร เมื่อทรงเห็นแจ้งรู้แจ้งรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ (ตีปริวัฏฐ์ ทวีทาสาธาร) ในยริยัส ๔ กิเลสที่แฝงอยู่ในพระทัยของพระองค์ก็สงบระงับไปได้ส่วนหนึ่ง และเมื่อบรรลุธรรมโดยลำดับจนกระทั่งรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ ในยริยัส ๔ มีความบริสุทธิ์หมดจด กิเลสในพระทัยก็อันตรธานไปหมดสิ้น เข้าถึงความหลุดพ้น ที่เรียกว่า วิชชาติ เมื่อทรงหลุดพ้นแล้วก็ทรงเห็นว่าว ทรงหลุดพ้นแล้ว ที่เรียกว่า วิชชาติญาณกันสนะ จึงได้ทรงปฏิญาณเป็นพระอรหันต์สัมมาสัมพุทธเจ้า ในที่สุด ดังนี้ ธรรมในระดับโลกุตตรธรรมหรือปรมัตถธรรมนี้ จึงเห็นได้ด้วยญาณทัสสนะอันเกิดจากสมาธิภาวนานั้นเอง แต่ว่าในระหว่างที่เรายังอยู่ในขั้นตอนของการฝนมอรมตนเอง เพื่อให้บรรลุธรรมในระดับโลกุตตรธรรมดังกล่าว บางท่านสามารถบรรลุธรรมหมดกิเลสได้ในปัจจุบันชาติ บางท่านต้องอายเวลาข้ามภพข้ามชาติ ดังนั้น นอกจากการเจริญสมาธิวานดังกล่าวแล้ว การศึกษาและปฏิบัติตามธรรมที่พระพุทธองค์นำมาเทศนาส่งสอน ที่เรียกว่า ศาสนธรรม นั้น จึงเป็นสิ่งที่มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน