พระธรรมแทนพระศาสดา : หน้า 72/152

4. ทรงแต่งตั้งพระธรรมให้เป็นศาสดาแทนพระองค์ ก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพาน พระผู้มีพระภาคตรัสสั่งเรียกท่านพระอานนท์ มาตรัสว่า “อานนท์ บางทีพวกเธออาจจะคิดว่า ปาฏิหาริย์ (พุทธ พนม) มี พระศาสดาล่วงลับไปแล้ว พวกเราไม่มีพระศาสดา ข้อพวกเธอไม่พึงเห็นอย่างนั้น ธรรมและวินัยที่เราจัดแสดงแล้ว บัญญัติแล้วแก่เธอทั้งหลาย หลังจากเราล่วงลับไป ก็จะเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย” เกี่ยวกับเรื่องนี้มีข้อสังเกตว่า พระอรหันต์สาวกของพระพุทธองค์ นั้นมีอยู่เป็นจำนวนมาก ดังจะเห็นจากหลักฐานในคราวทำ สังคายนาครั้งแรก มีพระอรหันต์มาประชุมทำสังคายนาถึง ๕๐๐ รูป และมีอยู่ไม่น้อยที่พระพุทธองค์ทรงยกόไปเป็นออตต์คณะในด้านต่าง ๆ แต่พระองค์ไม่ทรงแต่งตั้งพระอรหันต์สาวกใดเป็นศาสดาแทนพระองค์ กลับทรงแต่งตั้งพระธรรมคำสอนทั้งปวงให้เป็นศาสดาแทนพระองค์ ดังที่ทรงตรัสว่า “ธรรมและวินัยที่เราแสดงแล้ว บัญญัติแล้วแก่เธอทั้งหลาย หลังจากเราล่วงลับไป ก็จะเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย” ซึ่งแสดงให้เห็นว่า พระพุทธองค์ทรงเคารพพระธรรมเป็นอย่างยิ่ง __________________________________________________________ ๒๑ ที่ม. ๑๐/๑๐๒/๑๐๖ (แปลม.จ.) เว็บไซต์ www.dattajeewo.com