ผลของการเจริญสมาธิภาวนา : หน้า 55/152

การเจริญสมาธิภาวนามีผลมาก มีอานิสงส์มาก และเป็นพื้นฐานสำคัญยิ่งที่จะให้เกิดปัญญา ปัญญาอันเกิดจากการเจริญสมาธิภาวนา (ภาวนามยปัญญา) มีผลมาก มีอานิสงส์มาก เพราะเป็นปัจจัยให้จิตของบุคคลผู้ปฏิบัติลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย ได้แก่ กามาสวะ (กิเลสที่แฝงในจิตใจ ก่อให้เกิดสนดานแห่งความใคร่) ภาวะ (กิเลสที่แฝงอยู่ในจิตใจ ก่อให้เกิดความสิ้นสนแห่งความอยากเกิดใหม่ อยากเป็นโน่นเป็นนี้อยู่ตลอดไป) และ อวิชชาสวะ (กิเลสที่แฝงอยู่ในจิตใจสิ้นสนความโงเขลา คือความไม่รู้ตามความเป็นจริง) แน่นอนเหลือเกินว่าปัญญาที่พระพุทธองค์ทรงสั่ง ต้องเป็นอิทธิญาณ จึงเห็นแจ้งรู้แจ้งอรย์สัง 45 จากธรรมบรรยายทั้งหมดนี้ สรุปได้ว่า การรู้แจ้งแทงตลอดในอริยสัจ 4 นั่นเป็นสุดยอดแห่งธรรมม์นั่น บุคคลจะต้องมีความเคารพอย่างยิ่ง 2 ประการ ในเบื้องต้น คือ เคารพในพระพุทธเจ้าและเคารพในพระธรรม เพราะการเคารพพระพุทธเจ้าจะเป็นปัจจัยให้เคารพในพระธรรม การเคารพในพระธรรมจะเป็นปัจจัยให้บุคคลขวนขวนศึกษาหาความรู้โดยวิธีการที่สะดวกและเหมาะสมกับตนซึ่งจะเกิดผลเป็นความเข้าใจและศรัทธาในเปรีัยบัติธรรม ทั้งจะเป็นปัจจัยนำไปสู่ปฏิบัติธรรม และก่อให้เกิดสัมฤทธิผลเป็นปฏิวรสาธรรม ซึ่งแน่นอนว่าย่อมจะแตกต่างกันไปแต่ละคน อย่างไรก็ดีตามสัมฤทธิผลสูงสุดก็คือ ความรู้แจ้งแทงตลอดในอริยสัจ 4 นั่นเอง