มงคลสูตรคำฉันท์ : หน้า 116/128

๑๑๒ C สักครู่ชายชราร่างอ้วนศีรษะล้าน ท่าทางใจดีก็เดินออกมาที่ ท่าน้ำ เด็กน้อยทั้งสองขึ้นจากเรือ ตรงไปหา พนมมือไหว้ อย่างงดงาม แล้วเดินตามเข้าไปนั่งในบ้าน “ไปไหนกันมา วันนี้ไม่ต้องเรียนนี่นา” พ่อครูถาม ปัญญาคุณและบุญกัญญากระเถิบเข้าไปใกล้ ๆ ก้ม ลงกราบ ยกพานดอกไม้ยื่นส่งให้อย่างนอบน้อม “วันนี้เป็นวันเกิดเราสองคนพี่น้องครับ จึงมากราบขอพร พ่อครู” “พ่อครูเคยสอนเรื่องมงคลชีวิต มีอยู่เรื่องหนึ่งเกี่ยวกับ การคบบุคคล เราก็ทำตามด้วยการคบคนดี หนีคนพาลแล้ว ส่วนการบูชาผู้ที่ควรบูชานั้น เราก็พยายามปฏิบัติด้วยการเป็น เด็กดี เชื่อฟังผู้ใหญ่ แต่วันนี้ขออนุญาตบูชาพ่อครูด้วยเครื่อง สักการะนี้บ้างครับ” ปัญญาคุณแสดงภูมิรู้ พ่อครูปลื้มใจ มิใช่การที่ศิษย์ มากราบไหว้ แต่ในฐานะผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชา ย่อมภูมิใจที่ ศิษย์นําวิชาที่สอนให้ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างชาญฉลาด ในการสอนหนังสือเด็ก พ่อครูมงคลย้ำเตือนอยู่เสมอว่า "ศิษย์ของครู จะต้องไม่เป็นคนประเภทความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด” เมื่อเรียนสิ่งใดไปแล้ว ต้องจดจำและนำไปใช้ ให้เกิดประโยชน์ได้ เด็กบางคนเรียนเก่ง จดจำความรู้ที่ ครูสอนได้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นวิชาทั่ว ๆ ไป หรือเกร็ดความรู้ ทางธรรมที่ครูให้ แต่กลับเจริญก้าวหน้าน้อยกว่าผู้ที่เรียน ปานกลาง แต่เข้าใจเอาความรู้ไปปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม ปัญญาคุณนับว่า เป็นเด็กมีบุญวาสนานัก นอกจากมีปัญญา และความจำเป็นเลิศแล้ว ยังฉลาดในการใช้ความรู้นั้น ๆ อีกด้วย ถือได้ว่า เป็นผู้เข้าถึงซึ่งความเป็นพหูสูตและการมี ศิลปะ อันเป็นมงคลชีวิตสองข้อที่พ่อครูมงคลเน้นหนักหนา พ่อครูรับพานดอกไม้มาถือไว้ พิจารณาการจัดตกแต่ง ที่วิจิตรบรรจงชั่วครู่ จึงวางลงข้างตัว นัยน์ตาของผู้ชราเยี่ยม ไปด้วยความสุข เพียงนี้ก็ชื่นใจเหลือเกินแล้ว สำหรับชีวิตครู “ครูขอขอบใจที่คิดถึงครู เธอทั้งสองเป็นคนดี ขอความดี ของเธอ จงยั่งยืนตลอดไป มีชีวิตที่เปี่ยมไปด้วยสิริมงคลนะจ๊ะ” แล้วพ่อครูก็ลุกไปค้นอะไรกุกกัก ๆ ในหีบไม้สักสลัก ลายสวยงามที่วางแอบอยู่บนหลังตู้หนังสือมุมห้อง หยิบสิ่ง หนึ่งขึ้นมา แล้วยื่นให้สองพี่น้อง ครั้นทั้งสองยังนั่งเฉยอยู่ ไม่ได้ยื่นมือออกไปรับ จึงพูดว่า “รับไปสิ ครูให้เป็นที่ระลึก ถือเสียว่าเป็นของขวัญวันเกิด จากครู ทั้งสองจึงพนมมือไหว้ แล้วรับของนั้นมา “มงคลสูตรคำฉันท์” บุญกัญญาอุทานด้วยความ ตื่นเต้น แล้วลูบคลำหนังสือเล่มเล็ก ๆ นั้นอย่างแสนรัก แม้จะ เก่าจนกระดาษกรอบเหลือง ตัวหนังสือซีดจาง แต่คุณค่าหาขึ้น อยู่กับความคงทนหรือเสื่อมสลายของวัตถุไม่ แง่คิดที่นำ มาใช้ได้สิสาคัญ “หนังสือดี ๆ อย่างนี้ ทำไมพ่อครูไม่เก็บไว้เองล่ะครับ เอาให้เราทำไม ผมไม่กล้ารับ ปัญญาคุณส่งหนังสือคืนกลับ แต่ผู้สูงวัยยกมือห้ามไว้ “เอาไปเถิด หนังสือดี ๆ ต้องอยู่กับคนดี ๆ ค่าของมันจึงจะปรากฏสืบทอดต่อ ๆ กันไป ครูแก่แล้ว อีกหน่อยก็ตาย หนังสือมีแยะ แจก ๆ ไปมากแล้ว บริจาค ให้พระ ให้วัดไปก็หลายอยู่ ของที่มีประโยชน์จะได้ไป อยู่ในที่ ๆ มีประโยชน์ มันอยู่กับครูมานานเกินไปแล้ว” มงคลสูตรคำฉันท์ เป็นคำประพันธ์ที่ท่านผู้รจนา นำเอาสูตรแห่งความเจริญก้าวหน้าของชีวิต หรือมงคลสูตรมา ร้อยเรียงเป็นคำฉันท์ เพื่อสั่งสอนธรรมของพระพุทธเจ้า อัน เป็นการรวบยอดมาจากหลักธรรม ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ ของพระองค์ ทั้งนี้เพื่อง่ายต่อการจดจำและการนำไปปฏิบัติ เพื่อให้ครอบคลุมถึงหลักใหญ่ในหัวใจพระพุทธศาสนา ละชั่ว ทำดี ทำใจให้ผ่องใส อันจะนำมวลหมู่มนุษยชาติไปสู่ เป้าหมายสูงสุดของชีวิตตามอุดมคติชาวพุทธได้ “ครูเคยบอกหลายครั้งแล้ว จำได้ไหม หากหวังจะ ปลูกฝังความก้าวหน้าแก่ชีวิต ต้องรู้จักทำตัวให้มีสิริมงคล “จำได้ครับ” ปัญญาคุณน้อมรับ “ครูแก่มากแล้ว คงเหลือเวลาช่วยเสริมสร้างสิ่งนี้แก่ ลูกศิษย์อีกไม่นาน เท่าที่สอนก็เลือกมาเท่าที่คิดว่าเหมาะกับ วัยและมั่นใจของแต่ละคน ยังมีอีกหลายหัวข้อที่ยังไม่ได้สอน กันไป ไหนครูสอนอะไรไปบ้างแล้วนะ" หันมาถามบุญกัญญา เด็กหญิงนั่งนึกชั่วครู่ก็ตอบ อย่างฉาดฉาน “หากเราไม่คบคนพาล คบแต่บัณฑิต บูชาบุคคลที่ ควรบูชา เราก็จะไม่เป็นคนเลว จะมีความคิดเห็นที่ เหมาะสม และจะเหมาะสมหรือดียิ่งขึ้นก็ต้องรู้จักอยู่ใน ถิ่นที่เหมาะสม ตั้งตนชอบ แล้วก็ขึ้นอยู่กับบุญวาสนาที่ เรากระทำไว้ในกาลก่อน" Kalyanamitra.org มกราคม ๒๕๐๑