ความเชื่อในพระเจ้าและธรรม : หน้า 121/128

พระเจ้าเป็นองค์สมมติ ไม่สามารถแลเห็นแก่นหรือเนื้อ แท้ของพระเจ้าได้ พระเจ้าจึงได้กลายเป็นผู้มีจิตใจเหมือน มนุษย์ มีกิเลสาสวะเข้าครองอยู่อย่างเต็มที่ ดังที่ทราบกัน ดีอยู่แล้ว การเชื่อถือแบบนี้ในทางพระพุทธศาสนาจัดเข้า ไว้ในแบบ “บุคลาธิษฐาน” ความเชื่อถืออีกแบบหนึ่ง เป็นผลมาจากความรู้ แจ้งแทงตลอดเป็นการแลเห็นชัดเจนถึงแก่นหรือเนื้อ แท้ของอำนาจในโลก การแลเห็นอย่างนี้พระสัมมา สัมพุทธเจ้าเป็นผู้ทรงพบก่อนผู้อื่น เพราะพระองค์ได้ ทรงบำเพ็ญเพียร กำจัดอาสวะกิเลสได้เด็ดขาด พระ องค์ได้กำจัดตัวตนให้หมดสิ้นไป พระองค์ไม่มีอุปาทาน ความยึดมั่นใด ๆ พระองค์อยู่ในสภาพที่เหมือนกับว่าง เปล่า คงมีอยู่แต่พระปัญญาหรือพระญาณอันบริสุทธิ์ สงบ และสว่างเท่านั้น พระองค์ได้ทรงบรรลุถึงความรู้ แจ้งแทงตลอดก็เพราะพระปัญญาที่มนุษย์สามัญไม่มีและ ไม่รู้จัก ความจริงอันสูงสุดจึงได้ปรากฏแก่พระองค์ พระองค์ได้ทรงบัญญัติศัพท์สำหรับเรียกอำนาจนั้นว่า “ธรรม” “ธรรม” ก็คือธรรมชาตินั่นเอง “ธรรม” จึงไม่ เป็นบุคคล ไม่มีความรู้สึกเหมือนคน ธรรมมีกฎหรือ ระเบียบสำหรับดำเนินไปอย่างสม่ำเสมอ มนุษย์ไม่ต้อง หมอบราบคาบแก้วให้แก่ธรรม แต่เคารพธรรมด้วยการ ปฏิบัติธรรมให้สมควรแก่ธรรม การเชื่อถือแบบนี้ทาง พุทธศาสนาจัดเข้าไว้ในแบบ "ธรรมาธิษฐาน" สรุปก็คือ การเชื่อถือตามแบบ “บุคลาธิษฐาน” นั้น เอา “ธรรม” ไปตบแต่งเป็นตัวตนอย่างหรู ให้ทรง เครื่องเป็นผู้ยิ่งใหญ่ มีอำนาจอย่างน่าเกรงขาม ลักษณะ ประการใดที่มนุษย์ยำเกรงนับถือก็นำมาพอกเข้าไปบน ธรรมจนจุใจ ซึ่งผลแห่งการกระทำดังนี้ อย่างดีที่สุดก็ได้ แต่เพียงไม่ปฏิบัติตนให้เป็นคนชั่ว เพราะเกรงกลัวอำนาจ ของธรรมที่ได้สมมติขึ้น จิตใจจะเข้าถึงธรรมอันแท้จริงหา ได้ไม่ จะคงหลงใหลอยู่ตามรอบนอกนั่นเอง ส่วนความ เชื่อตามแบบธรรมาธิษฐาน นอกจากจะได้รับประโยชน์ ขั้นต้นดังกล่าวมาแล้วสำหรับแบบบุคลาธิษฐาน ยังเปิด ทางให้ปัญญาเข้าถึงธรรมที่แท้จริงได้อีกด้วย การที่ ปัญญาเข้าถึงธรรม หมายความว่าปัญญาได้หลอมตัวเข้า ไปรวมกับธรรม หรือเป็นตัวธรรมเสียเอง ภาวะอย่างนี้ คือ ภาวะของ “นิพพาน” ที่ว่าผู้บรรลุนิพพานย่อมอยู่ เหนือโลกนั้น ก็อย่างเดียวกันกับผู้ถึงธรรม เพราะธรรม อยู่เหนือโลก ผู้เข้าถึงธรรมหรือเข้าถึงนิพพานก็ เบาเป็นผู้รู้ คงแก่เรียน จริง ๆ ใช่แต่เท่านั้น เบายังรู้ตัวของเขาเอง อย่างดีว่าอะไรที่เบายัง ไม่รู้อีกด้วย ลักษณะ ทั้งสองอย่างนี้คือ รู้ว่า อะไรที่ตัวรู้และอะไร ที่ตัวยังไม่รู้ ยากที่จะมี อยู่ในคน ๆ เดียวกันได้ ย่อมอยู่เหนือโลกด้วย ภาวะเหนือโลกหมายความ ว่าโลกไม่มีอำนาจเหนือผู้นั้น นับว่าเป็นชัยชนะขั้น สูงสุด ไม่มีงานใด ๆ ที่จะต้องกระทำสำหรับตนอีก ต่อไปแล้ว ทั้งนี้ทำให้เห็นได้ว่า “ธรรม” กับ “พระเจ้า” นั้นคืออย่างเดียวกัน ที่เห็นว่าแตกต่างกันก็เพราะคนเอา ธรรมไปสมมติขึ้นให้เห็นผิดกันไปเอง และทำให้ความ เชื่อถือแตกต่างกันออกไปอีกด้วย ในระหว่างแบบ บุคลาธิษฐาน กับธรรมาธิษฐานนั้น มีขนาดของความ เชื่อซอยอยู่ในระดับต่าง ๆ มาก คืออยู่ใกล้ไปทางบุคลา ธิษฐานมากหรือใกล้ไปทางธรรมาธิษฐานมากก็ได้ ถ้า ความเชื่ออยู่ต่างระดับกันมากก็อาจทำให้เห็นเป็นคน ละพวกไปได้ ขอให้หวนไปนึกถึงหัวข้อเริ่มแรกอันเป็นข้อสำคัญ ของเรื่องที่กำลังกล่าวอยู่นี้ คือที่ว่า “เอดิสันเข้าใจพระ เจ้าไม่เหมือนกับที่คนอื่นเข้าใจ” นั้นได้แล้ว เท่าที่ ได้กล่าวนำมาทั้งหมด น่าจะทำให้เห็นได้ว่าชะรอยเอดิ สันอาจเชื่อพระเจ้าในแบบที่ใกล้มาทางธรรมาธิษฐาน มากกว่าคนทั่วไปก็ได้ ดร.คาร์เวอร์ก็คงจะเชื่อพระเจ้าใน ระดับเดียวกันกับเอดิสันด้วย แต่คาร์เวอร์ไม่เคยถูกกล่าว หาเหมือนเอดิสัน ทั้งนี้อาจจะเป็นด้วยคาร์เวอร์ไม่กล้า แสดงออกอย่างตรงไปตรงมาเหมือนเอดิสัน เพราะเขาต้อง เจียมตัวตามฐานะ ขออธิบายเพิ่มเติมในข้อความที่กล่าวแล้วให้ ชัดเจนขึ้นสักเล็กน้อย คือที่ว่า “การเคารพธรรม กัลยา ณ มิ ต ร ๑๑๙