การรบของสมเด็จพระนเรศวร : หน้า 15/108

แรม ดอนเจดีย์องค์เดิมเมื่อแรกคนพบ ก่อนที่รัฐบาลจะก่อเจดีย์ใหม่ครอบดังปัจจุบัน ในขณะนั้น สมเด็จพระนเรศวร (เบญจเสนา) มีกองหน้า กองเกียกกาย กระเจิง ข้าศึกได้ใจบุกตลุยฟันไม่ยั้ง ตรัสไปโดยฐานที่คุ้นเคยกันมาก่อนว่า กองหลวง กองยกกระบัตร และกองหลัง จนกระทั่งเวลาประมาณเพล (๑๑.๐๐ น.) "เจ้าพี่จะยืนช้างอยู่ในร่มไม้ท่าไม พระองค์ทรงเป็นจอมทัพอยู่กองหลวงพร้อม สมเด็จพระนเรศวรเห็นข้าศึกตามลงไป เชิญเสด็จมาทำยุทธหัตถีกันให้เป็นเกียรติยศ ด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถ พระราชอนุชา ไม่เป็นกระบวน จึงทรงบอกสัญญาณให้ เถิด กษัตริย์ภายหน้าที่จะชนช้างได้อย่าง รุ่งขึ้น เวลาเช้า วันจันทร์ เดือนยี่ กองทัพทั้งปวงยกออกไปตีทัพข้าศึกพร้อม เราจะไม่มีแล้ว ๒ ค่ำ ทัพทั้งปวงเตรียมพร้อม กับพระองค์และพระเอกาทศรถ สมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกา ขณะนั้น ทัพหน้าของข้าศึกกำลัง และสมเด็จพระเอกาทศรถตกอยู่ในวงล้อม ทศรถแต่งพระองค์ทรงเครื่องพิชัยยุทธ์ ระเริงไล่มาโดยประมาท ไม่คิดว่า จะมี ของข้าศึก หากพระมหาอุปราชาสั่งให้ ขึ้นทรงช้างชื่อ เจ้าพระยาไชยานุภาพ ทัพไทยยกไปยอทัพ ก็เสียที่ปั่นป่วน แตกหนี กองทัพรุมรบพุ่งก็คงจะไม่พ้นอันตราย แต่ พระเอกาทศรถทรงช้างชื่อ พระยาปราบ อลหม่าน ช้างพระที่นั่งของสมเด็จพระ พระมหาอุปราชาก็วิสัยชายชาติกษัตริย์ ไตรจักร ซึ่งกำลังตกมันทั้งสองช้าง นเรศวรและพระเอกาทศรถก็วิ่งแล่นไป เมื่อทรงถูกท้าแล้วจะไม่รับท้าก็ละอาย พร้อมด้วยกลางช้างและควาญช้าง และ อย่างเมามันทิ้งห่างแม่ทัพนายกองทั้งหลาย พระทัย จึงขับช้างพลายพัทธกอ ซึ่งเป็น จตุลังคบาท ผู้รักษาเท้าทั้ง ๔ ของช้าง ประกอบกับฝุ่นธุลีในอากาศฟูฟุ้งทีมทึบ พระคชาธารบุกเข้าชนกับช้างเจ้าพระยา- มองไม่เห็นกัน มีแต่จตุลังคบาทและพวก ไชยานุภาพ ซึ่งเป็นพระคชาธารของสมเด็จ ขณะนั้น มีเสียงปืนข้าศึกดังมา ทหารรักษาพระองค์เท่านั้นที่ติดตามไปทัน พระนเรศวร ช้างพระที่นั่งทั้งสองแล่นตลุย ซึ่งตั้งขัดตาทัพได้ปะทะกับทัพข้าศึกที่ตำบล ไปสัก ๑๐๐ เส้น พอฝุ่นจาง สมเด็จพระ ดอนเผาข้าว และถูกตีแตกมา และทหารรักษาพระองค์ ถึงในค่าย ทราบว่าทัพพระยาศรีไสยณรงค์ นเรศวรทอดพระเนตรเห็นพระมหา แม่ทัพนายกองถวายคำแนะนำว่า อุปราชาทรงพระคชาธารยืนอยู่ใต้ร่มไม้ ให้แต่งทัพหนุนออกไปช่วยรบ แต่พระองค์ กับเหล่าท้าวพระยา ก็ทรงทราบทันทีว่า ทรงเห็นว่า หากแต่งทัพหนุนออกไปปะทะ ช้างพระที่นั่งพาบุกเข้ามาถึงในกองทัพ ก็จะพลอยแตกลงมาด้วยกันอีก จึงให้ม้าเร็ว หลวงของข้าศึก พระองค์ทรงคิดได้ใน ไปแจ้งแก่พระยาศรีไสยณรงค์ว่า อย่าต้าน ฉับพลันทันทีว่า วิธีเอาชนะมีวิธีเดียวเท่านั้น รับข้าศึกเลย แต่ให้รีบเปิดหนีไปโดยเร็ว พระองค์ขับช้างพระที่นั่งตรงเข้า ทัพพระยาศรีไสยณรงค์เปิดหนี ไปยังหน้าช้างของพระมหาอุปราชา แล้ว อ่านต่อฉบับหน้า Kalyanamitra.org กัลยา ณ มิ ต ร ๑๓