มัธยมกะและอนาคตของมัธยมกะ : หน้า 87/124

มัธยมกะและอนาคตของมัธยมกะ บทนํา ทุกวันนี้มีปัญหาสำคัญต่าง ๆ ที่ศาสนาทุกศาสนาควรหยิบยกนำมาอภิปรายกัน และหนึ่งในปัญหาเหล่านี้ก็คือ ทำอย่างไรเราจึงจะสามารถประสานโลกและธรรมะให้ เข้าด้วยกันได้ในสังคมของเรา เพราะนับตั้งแต่โลกถือกำเนิดมา มีการเปลี่ยนแปลง และพัฒนาจนเจริญก้าวหน้าเช่นทุกวันนี้ ศาสนาแต่ละศาสนาก็น่าที่จะแสวงหาหนทาง เข้ามาผูกพันกับสังคม ไม่เฉพาะแต่สังคมของผู้ที่นับถือศาสนานั้น ๆ เท่านั้น แต่ยัง ควรรวมไปถึงสังคมของผู้ที่นับถือศาสนาอื่น ๆ อีกด้วย วิธีการที่ศาสนาจะเข้ามาผูกพัน อาจแตกต่างกันไปแล้วแต่รูปแบบคำสอนของแต่ละศาสนา กับสังคม เวลา ตลอดจนสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรม ดังจะเห็นได้จากตัวอย่างของเถรวาท และมหายาน ซึ่งมีวิธีการเชื่อมโยงโลกและธรรมะเข้าหากันไม่เหมือนกัน จุดประสงค์ สำคัญของบทความนี้ก็คือ ทำอย่างไรเถรวาทและมหายานจึงจะหันมาสนใจในสิ่งที่ ควรลงมือกระทำมานานแล้ว นั่นก็คือ การพิจารณาหาวิธีประสานโลกและธรรมะ เพื่อให้เกิดการปรับปรุงแก้ไขอันจะนำไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนาในอนาคต และถ้าหากเป็นดังนี้ เถรวาทและมหายานก็จะปรองดองสามัคคีซึ่งกันและกัน ฐานของการติดต่อสื่อสารและความร่วมมือที่ทุกฝ่ายวางร่วมกันนั่นเอง บนพื้น ปัจจุบัน การเปลี่ยนสังคมวัดมาเป็นสังคมโลกเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่พ้น ที่เป็น ดังนี้ก็เพราะ อุตสาหกรรมและสังคมเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ทำให้วัฒนธรรม และสังคมเกษตรกรรมกลายมาเป็นวัฒนธรรมและสังคมเมือง ด้วยเหตุนี้ คำสอนและ การปฏิบัติทางศาสนา จึงต้องเผชิญหน้ากับยุคใหม่ที่เต็มไปด้วยพลังใหม่ที่แสนจะท้าทายยิ่ง ผู้นำในพระพุทธศาสนาไม่ว่าจะเป็นฝ่ายเถรวาทหรือมหายานก็ตาม จะเป็นพระภิกษุ หรือฆราวาสก็ตาม ต่างก็ตระหนักถึงกระแสใหม่ ๆ ที่วิ่งเข้ามาประชิดตัวนี้ และเห็น ความจำเป็นที่จะต้องทบทวนคำอธิบายเก่า ๆ และแสวงหาคำพูดใหม่ ๆ ที่จะให้ทั้ง ความหมายและคำแนะนำที่เหมาะสมที่จะทำให้ธรรมะเข้ากับโลกได้เป็นอย่างดี ยิ่งไป กว่านั้น พระพุทธศาสนาก็ได้แผ่ขยายออกไปทั่วโลก ไม่จำกัดเฉพาะพื้นที่บางแห่ง อย่างแต่ก่อนอีกต่อไป และนับวันก็จะได้รับความเคารพนับถือเท่าเทียมกับศาสนาอื่น ๆ ของทางตะวันตกมากยิ่งขึ้น ถ้าพระพุทธศาสนาอันรวมถึงเถรวาทและมหายานสามารถ ช่วยเหลือมนุษยชาติได้ ก็ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องพิจารณาและกำหนดหาวิธีเชื่อมโยง โลกและธรรมะเข้าด้วยกัน ทั้งนี้เพื่อเตรียมพร้อมที่จะต้อนรับยุคใหม่ที่กำลังก้าวเข้ามา ด้วยรูปแบบและแนวทางใหม่ ๆ ต่อไป - บทความนี้จะใช้หลักวิชาแสวงหาหนทางที่จะทำให้เถรวาทและมหายานสามารถ ติดต่อสื่อสารซึ่งกันและกันได้ วิภาษวิธี ของมัธยมกะ จะเป็นวิธีที่ดีที่สุดที่จะทำให้เกิด การติดต่อสื่อสารไม่เพียงแต่ในสังคมของพระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ยังจะให้หนทางที่ เปิดกว้างออกไปสู่สังคมอื่น ๆ นอกพระพุทธศาสนาอีกด้วย เพื่อเป็นการปูพื้นฐาน ทางด้านวิชาการให้ผู้อ่านได้มองเห็นความต่อเนื่องที่มีอยู่ในพระพุทธศาสนาทั้งสองนิกาย ผู้เขียนก็จะขอกล่าวถึงกถาวัตถุของเถรวาท ซึ่งอยู่ในสมัยหลังวิกฤติการณ์เมารยัน จนถึงวิภาษวิธีของมหายาน ซึ่งเป็นวิธีที่นาคารชุนคิดค้นขึ้น ในตอนปลายยุคพระอภิธรรม เพื่อแก้ไขปัญหาวิกฤตการณ์นั้น โดย ดร.โชเฮอิ อิชิมูระ สถาบันการศึกษาพระพุทธศาสนา มหาวิทยาลัยเบิร์คเลย์ มลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา ผู้แปล อรุณลักษณ์ ไชยนันทน์ อ.บ., อ.ม. (ภาษาอังกฤษ) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กัลยาณมิตร ๘๕