การพัฒนารูปทรงเจดีย์ในสมัยอยุธยา : หน้า 60/112

๕๘ (บน) เจดีย์ภูเขาทอง จังหวัดพระนครศรี อยุธยา สร้างขึ้นบนสนามกระทำยุทธหัตถี ในครั้งที่สมเด็จพระสุริโยทัยสิ้นพระชนม์ (ล่าง) เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ มกราคม ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ทั้งรูปทรงของเจดีย์และส่วนฐานที่มองดู คล้าย ๆ จะเป็นก้านชูดอก น่าเสียดาย ว่ามิได้มีการพัฒนาต่อ หรือแพร่ขยาย ซึ่งอาจเป็นเพราะ ความเสื่อมของกรุง สุโขทัยมาถึงเสียก่อนก็เป็นได้ เพราะ จากนั้นมา เจดีย์ก็ถูกพัฒนาไปในรูปแบบ ที่วิจิตรพิสดารมากขึ้นทุกที จากการเริ่ม มีเรือนธาตุบรรจุพระพุทธรูปอยู่ในทิศทั้ง ๔ ซึ่งเป็นการพัฒนาที่สอดคล้องกับรูปทรง เจดีย์ ที่มีชื่อที่เรียก ตามหลักวิชาการว่า “Stupa is the Buddha” สถูปเจดีย์ แทนพระพุทธองค์ เป็นลักษณะเจดีย์ที่ ตรงกับเจดีย์ที่ปรากฏอยู่ในประเทศเนปาล เรียกตามทฤษฎีว่า เป็นเจดีย์แห่งพระ พุทธเจ้าห้าพระองค์ หรือเป็นแบบ ย่อ มุมไม้สิบสอง ที่นิยมมากในสมัยอยุธยา สามารถหาดูชมได้ในวัดสำคัญ ๆ หลาย แห่งในอยุธยา ซึ่งถึงแม้จะปรับปรุงรูป ทรงภายนอก (SKIN) ไปอย่างไร ก็ไม่ กระทบกระเทือนหลักของการแทนธรรมะ แรกเริ่ม เพียงแต่การสื่อในด้านสัญลักษณ์ ถูกมองข้ามไปเท่านั้น ฉบับนี้จบ และสวัสดีกันตรงนี้ ฉบับหน้าจะมาคุยต่อเรื่องรูปทรงเจดีย์ สำคัญในภาคอีสาน ก่อนที่จะสรุปกัน อีกครั้งว่า ที่แท้ (เล่าเรื่องเจดีย์) นี้ต้อง บ้าง ซึ่งในที่สุด จำนวนชั้นของฉัตรก็ไม่ แน่นอน เพียงแต่นิยมให้เป็นเลขคี่คือ ๓ และ ๙ การสื่อความหมายโดยอาศัย รูปทรงขององค์เจดีย์เป็นเครื่องบ่งบอก การเสนอแนะในประเด็นไหน และต่อ จึงหย่อนสมรรถภาพลงไป การพัฒนาส่วนใหญ่ไปหนักใน เรื่องของความสวยงาม เช่น บัวหงาย บัวคว่ำ กลีบขนุน ให้ซับซ้อนและละเอียด อ่อนขึ้น ซึ่งถ้าจะหยิบยกมาพูด จะต้อง ใช้เวลาอีกนาน จึงขอละเอาไว้ เพราะ ไม่ใช่ประเด็นของบทความนี้ ส่วนทรง เจดีย์ที่โดดเด่น แสดงถึงความพยายาม สร้างเอกลักษณ์ให้เกิดขึ้น คงจะเป็น เจดีย์ทรงดอกบัวที่สร้างโดยสมเด็จพระ มหาธรรมราชาลิไท ที่รู้จักกันในปัจจุบัน นี้ว่า “ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์” ที่มีการพัฒนา จากนั้นจึงจะวกมาคุยกันให้สนุกอีกทีใน เรื่องของ “สาญจิ” “บรมพุทโธ” ก่อนที่ จะเริ่มต้นเรื่องราวของ ศูนย์แห่งพุทธ ศาสนา...