การฝึกสมาธิในพระพุทธศาสนา : หน้า 61/112

ศ ษ ท พ ท ธ ศ า ส น า กัมมัฏฐาน ที่ตั้งแห่งการงาน, อารมณ์เป็นที่ตั้ง | ขณิกสมาธิ : แห่งการงานของใจ, อุบายสงบใจ, วิธีฝึกอบรมจิต มี ๒ ประเภทคือ กิเลส : กรรม : สมาธิ สมาธิกถา สมาธิ ต : ๑.สมถกัมมัฏฐาน อุบายสงบใจ ๒.วิปัสสนากัมมัฏฐาน อุบายเรื่อง ปัญญา (นิยมเขียนกรรมฐาน) สิ่งที่ทำใจให้เศร้าหมอง, ความชั่วที่ แฝงอยู่ในความรู้สึกนึกคิด ทำให้ใจ ขุ่นมัว ไม่บริสุทธิ์ การกระทำ หมายถึง การกระทำที่ ประกอบด้วยเจตนา คือ ทำด้วย ความจงใจหรือจงใจทำดีก็ตาม ชั่วก็ ตาม การกระทำที่ดีเรียกว่า “กรรมดี” ที่ชั่ว เรียกว่า “กรรมชั่ว” ความมีใจตั้งมั่น ความตั้งมั่นแห่งจิต การทำให้ใจสงบแน่วแน่ ไม่ฟุ้งซ่าน การมีจิตกำหนดแน่วแน่อยู่ในสิ่งใด สิ่งหนึ่งโดยเฉพาะ (มักใช้เป็นคำเรียก ง่าย ๆ แทนคำว่า อธิจิตตสิกขา) ถ้อยคำที่ชักชวนให้ทำใจให้สงบตั้งมั่น สมาธิ ๓ ระดับ ได้แก่ ๑.ขณิกสมาธิ ๓ ๒.อุปจารสมาธิ ๓.อัปปนาสมาธิ : สมาธิชั่วขณะ สมาธิขั้นต้นพอสำหรับ ใช้ในการเล่าเรียน ทำการงานให้ ได้ผลดี ให้จิตใจสงบสบายได้พัก ชั่วคราว อุปจารสมาธิ : สมาธิจวนจะแน่วแน่ สมาธิที่ยังไม่ดึง ถึงที่สุด เป็นขั้นทำให้กิเลสมีนิวรณ์ เป็นต้น ระงับ อัปปนาสมาธิ : สมาธิแน่วแน่, จิตตั้งมั่นสนิท เป็น สมาธิในฌาน ลาน ฌาน ๔ : : การเพ่งอารมณ์จนใจแน่วแน่เป็นอัป ปนาสมาธิ, ภาวะจิตสงบประณีต ซึ่ง มีสมาธิเป็นองค์ธรรมหลัก คือ ๑.ปฐมฌาน มีองค์ ๕ (วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา) ๒.ทุติยฌาน มีองค์ ๓ (ปีติ สุข เอกัคคตา) ๓.ตติยฌาน มีองค์ ๒ (สุข เอกัคคตา) ๔. จตุตถฌาน มีองค์ ๒ (อุเบกขา เอกัคคตา) รวบรวมโดย สุพจน์ เรืองนาม มกราคม ๒๕๕๖ กัลยาณมิตร ๕๙