จิตหลงและการลังเล : หน้า 21/113

จิตสองดวงนี้ก็ร้ายเหมือนกัน จิต ๒ ดวงนี้เกิดขึ้นโดยลำพังดวง ๑ เกิดขึ้นโดยมีผู้กระตุ้นหรือชักจูงดวง จิตเหล่านี้พออธิบายง่ายหรอก ๑ จิตโกรธนี่น่ะ - จิตหลงนี่นะลึกซึ้งนัก จิตหลง มี ๒ ดวง จิตหลงดวงที่ ๑ เกิดขึ้นโดย สงสัยลังเลไม่ตกลงใจอ้ายนี่สำคัญอยู่ จิตหลงเกิดขึ้นโดยสงสัยลังเลไม่ ทรัพย์เข้าหรือสัตว์เข้าตัวใหญ่ ๆ ที่ ชอบอกชอบใจที่มีค่ามาก เราฆ่าลง ไปเป็นอาหารของเราได้นาน เราลัก เอาไปก็เป็นอาหารได้นาน แต่เรา ไม่ตกลงในใจ เราจะรักศีลดีหรือ รักชีวิตดี จะลักเขาดีหรือจะฆ่าเขา ดี หรือว่าจะไม่ลักไม่ฆ่าเขาดี ถ้า ไม่รักไม่ฆ่าเขาเราก็อดเราก็จน ถ้า ลักเขาฆ่าเขาได้เราก็เลิกอดเล็กจน ลังเลไม่ตกลงในใจอย่างนี้ นี่เขา ตกลงในใจ จะทำอะไรไม่ตกลงสัก อย่าง ในการครองเรือนของตนก็ดี จะทำอะไรไม่ตกลงสักอย่าง หรือ ไม่ได้ครองเรือนก็ดีจะทำอะไรไม่ เหตุนี้เราทั้งหลาย ควรตั้งใจเสียให้ดี ดั่งภิกษุสามเณร เรียกว่าจิตหลง มันระคนจิตหลง เข้าคละอยู่ด้วย ถ้าทำลงไปด้วย อำนาจจิตหลงอย่างนั้น ถ้าทำผิด มันก็ผิดไป ถ้าทำถูกมันก็ถูกไปแต่ว่า ในที่นี้ประสงค์เอาที่ผิดเพราะว่าเป็น ตกลงสักอย่าง ลังเลไม่ตกลงในใจ อย่างนั้นแหละร่ำไป อย่างนี้เขา เรียกว่าจิตหลง จะทำอะไรก็ไม่ แน่นอนลงไป เข้าทำราชการก็ไม่ แน่นอน แต่จะทำหรือไม่ทำก็ไม่ แน่นอน ทำส่วนตัวก็ไม่แน่นอน ทำ นาทำไร่ไม่แน่นอนทั้งนั้น ไม่ตกลง ในใจถึงทำกิจการอันหนึ่งอันใดก็ไม่ ตกลงในใจทั้งนั้น เมื่อสั่งการงาน ไม่ตกลงในใจอย่างนี้ มันลังเลอยู่ เช่นนี้ มันก็ทำอะไรไม่ได้ มันก็ หลงงมงายอยู่เช่นนั้น นี่เขาเรียกว่า จิตหลงมันเกิดขึ้น ลังเลไม่ตกลงใน ใจสิ่งใดที่ลังเลไม่ตกลงในใจแล้วพูด ออกไปก็ดี ทำลงไปก็ดี มีผิดกับ ถูกสองอย่างเท่านั้น ถูกก็มีผิดก็มี เพราะมันลังเลไม่ตกลงในใจเสียแล้ว การที่จิตลังเลไม่ตกลงในใจน่ะ เช่น เรารักษาศีลอย่างนี้แหละ ไปเจอ จงอุตส่าห์เล่า เรียนปรมัตถคัมภีร์ อภิธรรมปิฎกนี้ให้แตก จานชานาญเกิด ไม่เสียที ที่เกิดมาเป็นมนุษย์ พบพระพุทธศาสนา 99 อกุศลจิต ไม่ใช่กุศลจิต ประสงค์ที่ ผิดฝ่ายเดียว เรียกว่าลังเลไม่ตกลง ในใจ นี้เป็นจิตหลงดวง ๑ จิตหลงดวงที่ ๒ อาการทำ โดยฟุ้งซ่านน่ะอ้ายนี่มันครึ่งบ้าครึ่งดี ลูกเต้าใกล้เคียงเหวี่ยงจึงลงไปให้ก็ ตายเลย มันกำลังไม่สบายอกสบาย ใจ ทำโดยฟุ้งซ่าน ด้วยหลงเหมือน กัน เหมือนคนทำโดยฟุ้งซ่านทำมัน แรงเกินไป ไม่ปรารถนาให้ตายหรอก มันไปตายเข้าก็เลยติดคุก นั่นเพราะ ทําด้วยจิตฟุ้งซ่าน ดวง ๑ นี้เป็นจิตหลง จิตหลง ๒ ดวงนี้สำคัญนัก ต้องคอยระแวดระวังสำคัญอยู่ ไม่ ชอบให้ไปทางถูก แต่ให้ไปทางผิด ร่ำไป จิต ๑๒ ดวงนี่แหละมันควบ พฤษภาคม ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๑๙