ประวัติศาสตร์นครสวรรค์ : หน้า 85/113

น่านมาบรรจบกัน แล้วก็ค่อย ๆ รวมตัวเข้า ด้วยกันกลายเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นแม่น้ำ สายใหญ่ยาวและสำคัญที่สุดของประเทศไทย ไหลผ่านจังหวัดต่าง ๆ ในภาคกลางไปจนออก อ่าวไทยที่สมุทรปราการ มีความยาวประมาณ ๓๗๐ กิโลเมตร” “เอ๊ะ! กรุงเทพฯถึงนครสวรรค์ก็เพียง ๒๔๐-๒๕๐ กิโลเมตรเท่านั้น ทำไมแม่น้ำข้าว ยาว.... ยาวกว่าตั้ง ๑๐๐ กว่ากิโลเมตรละคะ” แนะ....ยายกุ้งฝอยชักเก่ง มีภูมิและกล้า ถามมากขึ้น เห็นทีจะคอยบวกระยะทางไป เรื่อยๆ ตามที่น้าน้อยเคยสอนกระมัง “ก็แม่น้ำไหลคดเคี้ยวแวะเยี่ยมจังหวัด โน้นที่จังหวัดนี้ที่นี่ครับน้องกุ้งฝอย แต่ถนนนั้น ทางการพยายามตัดตรงเพราะสร้างง่ายกว่า แล้ว ก็ประหยัดค่าสร้างถนนด้วยไงครับ” “อ้อ” กุ้งฝอยพยักหน้ารับอย่างเขิน ๆ เมื่อใคร ๆ หันมามองด้วยความเอ็นดู “นครสวรรค์เป็นเมืองเก่าแก่มาตั้งแต่ สมัยกรุงสุโขทัยนะครับเรียกกันว่าเมืองพระบาง ในเอกสารนำเที่ยวของ ท.ท.ท. บอกว่าได้ชื่อนี้ ตามชื่อพระพุทธรูปสำคัญคือ พระบาง ที่รัชกาล ที่ ๑ โปรดให้อัญเชิญกลับไปประดิษฐานที่เมือง เวียงจันทน์ แต่เนื่องจากติดศึกพม่า พระบาง จึงต้องประดิษฐานอยู่ที่เมืองนี้ชั่วคราว คนก็ เลยเรียกเมืองนี้ว่า เมืองพระบาง ก็เท่ากับว่า ชื่อเมืองพระบางเพิ่งเกิดสมัยรัชกาลที่ 9” ผู้พูดเงียบไปอึดใจ เห็นทุกคนตั้งใจฟัง จึงกล่าวต่อ ดู “ผมว่าไม่ใช่นะครับ เพราะเท่าที่เคย เรียนมาบ้าง ผมจำได้ว่าชื่อเมืองพระบางมีมา ตั้งแต่ครั้งกรุงสุโขทัย ดังปรากฏในศิลาจารึก หลักที่ พ่อขุนรามคำแหงว่า เบื้องหัวนอน คือทิศใต้ นะครับ รอดคนที่ พระบาง แพรก สุพรรณภูมิ ราชบุรี เพชรบุรี ศรีธรรมราช ฝั่งทะเลสมุทร เป็นที่แล้ว ท่านสมาชิกจะได้ยินคำว่า พระบาง ที่กล่าวถึงขอบเขตของสุโขทัยสมัย แต่ผมไม่ทราบหรอกครับว่า ชื่อเมืองพระบาง สมัยสุโขทัยนั้นมีที่มาอย่างไร” ทำไมต้องอ้อมไป น้าน้อยยกมือ นักศึกษาส่งไมโครโฟนให้ “เชิญครับอาจารย์” “ครูไม่ทราบที่มาของชื่อเมืองพระบาง สมัยสุโขทัยเหมือนกัน แต่ก็เห็นด้วยกับความคิด ของสมพงษ์นะ ที่ว่าชื่อเมืองพระบางคงมิใช่ เพิ่งเกิดขึ้นสมัยรัชกาลที่ 9 แล้วยิ่งไม่เข้าใจใหญ่ ว่า เมื่อรัชกาลที่ ๑ โปรดเกล้าฯให้อัญเชิญ พระบางกลับเวียงจันทน์ ทางนครสวรรค์ให้เสียเวลา น่าจะมาทางนคร ราชสีมามากกว่านะ เพราะใกล้และสะดวกกว่า” “ขอบพระคุณครับ” ไกด์สมพงษ์ยกมือ ไหว้ และยิ้มน้อยยิ้มใหญ่พร้อมกับพูดว่า “ดีใจ ที่ความคิดเห็นของผมตรงกับของ อาจารย์” จากนั้นก็อธิบายต่อไปว่า “เมืองนครสวรรค์เดิมอยู่บนเขาทางฝั่ง ตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาหลังตลาดปาก น้ำโพ หันหน้าสู่ทิศตะวันออก จึงได้ชื่อตาม ลักษณะที่ตั้งว่า เมืองชอนตะวัน แล้วเพี้ยนเป็น นครสวรรค์ ไม่เชื่อลองพูดชอนตะวัน ซอนตะวัน เร็ว ๆ ชิครับ เดี๋ยวพรุ่งนี้มะรืนนี้ก็เป็นนครสวรรค์ มากครับ เอง” แน่ะ ไกด์คนนี้มีลูกเล่นเสียด้วย นัก ศึกษาในรถรวมทั้งพวกเราก็เลยลองพูด “ขอน ตะวัน ชอนตะวัน” เสียงจ๊อกแจกราวกับนก กระจอกแย่งรังตอนเย็น ๆ เชียวละ เออ... ก็ ใกล้คำว่า นครสวรรค์จริง ๆ เสียด้วย พอ เพลาเสียงลง ไกด์สมพงษ์ก็พูดต่อ “ต่อมานะครับ แผ่นดินฝั่งตะวันตก งอก มากขึ้น ทำให้ชาวบ้านไกลน้ำ และลำบากต่อ การดำรงชีวิต จึงพากันอพยพไปฝั่งตะวันออก ใต้เมืองเก่าลงมาราว 6 กิโลเมตร ครั้นสมัย รัชกาลที่ ๕ โปรดเกล้าฯให้ย้ายกลับไปฝั่งฟาก ตะวันตกอีก และตั้งเป็นมณฑลนครสวรรค์ขึ้น มีเมืองในปกครอง 6 เมือง จนสมัยรัชกาลที่ จึงยกเลิกมณฑลตาม พ.ร.บ. ระเบียบบริหาร 2 ๙ พฤษภาคม ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๔๓