การประพฤติธรรมและความรักในโอรส : หน้า 99/113

อิสลามเลื่อนมาจากศัพท์ว่า “อรหันต์” นั่นเอง ๔๖ ควรเว้น ประพฤติการควรประพฤติ ไม่ ประพฤติการควรเว้น และไม่เว้นการควร ประพฤติ เราจึงได้โอรส ราชวงศ์โมริยะ จักต้องรุ่งเรืองเป็นแน่แท้ เราเป็นผู้ใคร่ ธรรม ขอให้โอรสของเราบำรุงธรรมให้ จำเริญยิ่ง ๆ ขึ้นไปเถิด” ถึงโอกาสอันควรพระพี่เลี้ยงนำ พระราชโอรสเข้าเฝ้าเมื่อทอดพระเนตร แล้ว ทรงปลาบปลื้มมากขึ้น ยิ่งทรงพิศ จักษุแห่งพระกุมารมากเท่าใด ความ เสน่หาก็เพิ่มพูนขึ้นในพระทัยของพระองค์ สุดจะพรรณนาได้ ทรงเปล่งอุทานว่า “จักษุของโอรสนี้แจ่มใสนัก งามปานอุบล ซึ่งกำลังบานเต็มที่ หรืองามเกินเปรียบ พระนางปัทมาวดี พระมเหสีองค์ หนึ่งของจอมจักรพรรดิประสูติพระราช ด้วยสิ่งใด ๆ เสียอีก” โอรส พระกุมารมีพระสิริลักษณ์งาม ๆ “เพราะเราประพฤติธรรม เว้น เหลือเกิน พระเนตรเป็นมันขลับ เมื่อ สิ่งที่ควรเว้น” พระองค์ตรัสต่อไป “และ พระองค์ทรงสดับว่าพระโอรสประสูติ ประพฤติสิ่งควรประพฤติ เราจึงได้โอรส ความปรีดาก็เอ่อท้นท่วมทวีพระหฤทัย งดงามถึงปานนี้ เจ้าชายกุณฑลกับพระพร บุตรเป็นที่ปรารถนา เป็นที่รักของมารดา พระองค์อีก แล้วทรงจินตนาการอย่างลึกซึ้ง บิดาโดยเฉพาะโอรสแห่งพระราชาผู้ทรง “เว้นสิ่งควรเว้นประพฤติสิ่งควร เมื่อจอมจักรพรรดิอโศก ทรง เปี่ยมด้วยมหาสมบัติรอบด้าน ไม่ต้อง ประพฤติ” คำนี้ช่างมีความหมายน่าคิด ประดิษฐานจารึกเป็นอันมากแล้ว ทรง ทรงกังวลด้วยพระราชทรัพย์ที่จะจับจ่าย เสียนี่กระไร คนจำนวนมากพอจะรู้อยู่ว่า ปราโมชกับกุศลจริยานั้นอย่างใหญ่หลวง เลี้ยงดูด้วยแล้ว คิดดูเถิดว่าพระองค์จะ อะไรบ้างควรเว้น อะไรบ้างควรประพฤติ พระปีติยังมิทันได้คลายลงเลย ข่าวใหม่ ทรงปราโมชสักเพียงใด อนึ่งเล่ามนุษย์ แต่บางทีเขาก็ลังเลว่า มันควรเว้นจริง ๆ อันก่อให้เกิดความชุ่มฉ่ำพระทัยก็มาถึง ทั้งหลายถือว่าบุตรธิดานั้นเป็นตัวแทน หรือ? สิ่งที่บัณฑิตสอนว่าควรประพฤติ ของตัว จึงทุ่มเทความรักให้แก่บุตรและ มันควรประพฤติจริงๆ หรือ? ความลังเล มนุษย์เราก็มักเป็นอย่างนี้ ยาม ธิดา อย่างเต็มที่เสมอตัวหรือยิ่งกว่าตน นั่นเองนำไปสู่ความอยากลอง สิ่งชั่ว โชคร้ายกล้ำกราย ข่าวอันหามงคลมิได้ มนุษย์เราจะมีความรักอย่างมั่นคงต่อตน และหลุมแห่งหายนะทั้งหลายมักมีอารมณ์ ก็มักทับถมท่วมทวีตามมา คราวโชคดี และสิ่งที่เนื่องด้วยตนเท่านั้น เพลินฉาบไล้ให้มึนเมาในระยะต้นประ มีแต่ข่าวและเรื่องราวอันนำแต่ความเบิก โดยที่ยังมิทันได้ทอดพระเนตร หนึ่งหุบเหวที่มีติณชาติและลดาวัลย์ผูก บานใจมาให้ ถือตามคติแห่งพระพุทธ พระโอรสองค์ใหม่ พระราชาก็ตรัส พ้นปกคลุมไว้เป็นเครื่องพรางตา เมื่อ ศาสนาก็ว่าเป็นช่วงจังหวะแห่งกรรมดี อย่างโสมนัสว่า “เราปลื้มเหลือเกิน ใครตกลงไปแล้วก็ยากที่จะตะเกียกตะกาย กรรมชั่วที่สบโอกาส ให้ผลตามคราว ใจคอของเราเต็มตื้นไปด้วยความยินดี ขึ้นมาอีก หรือตามความแก่รอบแห่งกรรมนั้น ๆ เพราะเราครองราชย์โดยธรรม เว้นการ อ่านต่อฉบับหน้า สิงหาคม ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๙๗